Vocabulary: ewolucja, adaptacja i kryzys bioróżnorodności
Adaptacja i ewolucja to metafory przenikające całą kulturę — nie tylko biologia. Na B2+/C1 opisujesz procesy ewolucyjne, kryzys bioróżnorodności i ludzką adaptację jako gatunek.
Słownictwo
Ewolucja i adaptacja
Poziomy (B2/B2+ + academic upgrade): Core (matura rozszerz.) — biodiversity, endangered species, habitat loss, deforestation, poaching, climate change, conservation, become extinct, on the verge/brink of extinction. B2+ exam upgrade — keystone species, trophic cascade, rewilding, overexploitation, habitat fragmentation, selective advantage. C1 / academic (optional) — speciation, convergent evolution, commensalism, background extinction rate, biological fitness. Słownictwo C1 rozpoznawaj; aktywnie używaj Core + B2+.
Kluczowe pojęcia ewolucji:
| Angielski | Polski |
|---|---|
| natural selection | dobór naturalny |
| survival of the fittest | przeżycie najlepiej przystosowanych |
| adaptation | adaptacja, przystosowanie |
| mutation | mutacja |
| genetic variation | zmienność genetyczna |
| speciation | specjacja (powstawanie nowych gatunków) |
| convergent evolution | ewolucja konwergentna |
| common ancestor | wspólny przodek |
| evolutionary pressure | presja ewolucyjna |
| selective advantage | przewaga selekcyjna / adaptacyjna |
| fitness | przystosowanie (biologiczne) |
| niche | nisza ekologiczna |
Ważne rozróżnienie:
"Survival of the fittest" nie oznacza "przeżycie najsilniejszych" — fitness w biologii to zdolność do reprodukcji w danym środowisku, nie siła fizyczna.
Słownictwo
Ekologia i ekosystemy
Relacje w ekosystemie:
| Angielski | Polski |
|---|---|
| ecosystem | ekosystem |
| food chain / food web | łańcuch pokarmowy / sieć troficzna |
| apex predator | drapieżnik szczytowy |
| keystone species | gatunek kluczowy |
| invasive species | gatunek inwazyjny |
| symbiosis | symbioza |
| mutualism | mutualizm (obie strony korzystają) |
| parasitism | pasożytnictwo |
| commensalism | komensalizm (jedna strona korzysta, druga neutralna) |
| trophic cascade | kaskada troficzna |
| carrying capacity | pojemność środowiskowa |
| habitat fragmentation | fragmentacja siedlisk |
Keystone species — kluczowy przykład:
"The reintroduction of wolves to Yellowstone triggered a trophic cascade: wolves reduced elk numbers, which allowed riverbank vegetation to recover, which stabilised river flow, which increased habitat diversity."
Słownictwo
Kryzys bioróżnorodności
Wymieranie i zagrożenia: Angielski Polski ----------- -------- mass extinction masowe wymieranie sixth mass extinction szóste masowe wymieranie critically endangered krytycznie zagrożony threatened zagrożony endangered zagrożony wyginięc…
Adaptacja jako metafora kulturowa
Ewolucyjne myślenie poza biologią: - "Organisations that fail to adapt to changing markets face extinction. " - "Cultural practices evolve through a process analogous to natural selection.
Przykład
Wyrażenia B2+ o adaptacji i zmianie:
- "adapt to changing conditions" — dostosowywać się do zmieniających się warunków - "evolve in response to" — ewoluować w odpowiedzi na - "prove resilient in the face of" — okazać się odpornym wobec - "succumb to competitive pressure" — …
Słownictwo
Cause → Process → Effect → Solution
Word patterns — środowisko: Pattern Przykład --------- ---------- adapt to Species must adapt to climate change. contribute to Deforestation contributes to extinction.
Wzorzec
Wzorzec: kryzys bioróżnorodności
Q: "Is the sixth mass extinction inevitable? " "The question of inevitability is, in the context of biological extinction, a particularly sharp one — because extinction is, by definition, irreversible.
Mini-output: środowisko i bioróżnorodność
Task A — mini-transformation. Some species are about to disappear.
Kluczowe pojęcia
keystone species
a species that has a disproportionately large effect on its ecosystem relative to its abundance
Posłuchaj / obejrzyj
4 materiałyW tej lekcji