Vocabulary: zdrowie, systemy zdrowia i zdrowie publiczne
Zdrowie na maturze rozszerzonej to systemy, nierówności i polityka — nie tylko dieta i ćwiczenia. Słownictwo C1 do analizy systemów ochrony zdrowia, zdrowia publicznego i etyki medycznej.
Słownictwo
Systemy ochrony zdrowia
Modele finansowania:
| Angielski | Polski |
|---|---|
| universal healthcare | powszechna ochrona zdrowia |
| single-payer system | system jednego płatnika |
| multi-payer system | system wielu płatników |
| NHS (National Health Service) | Narodowa Służba Zdrowia (UK) |
| out-of-pocket payments | płatności bezpośrednie |
| health insurance | ubezpieczenie zdrowotne |
| co-payment | współpłatność |
| means-tested coverage | świadczenia uzależnione od dochodu |
| health equity | sprawiedliwość zdrowotna (równy dostęp wg potrzeb, nie identyczny) |
| rationing | racjonowanie (świadczeń) |
Organizacja systemu:
| Angielski | Polski |
|---|---|
| primary care | podstawowa opieka zdrowotna |
| secondary care | opieka specjalistyczna |
| tertiary care | opieka wysokospecjalistyczna |
| GP (general practitioner) | lekarz rodzinny |
| waiting list | lista oczekujących |
| triage | selekcja (w nagłych przypadkach) |
| preventive medicine | medycyna zapobiegawcza |
| palliative care | opieka paliatywna |
| telemedicine | telemedycyna |
Słownictwo
Zdrowie publiczne i nierówności zdrowotne
Determinanty zdrowia:
| Angielski | Polski |
|---|---|
| social determinants of health | społeczne determinanty zdrowia |
| health inequality | nierówność zdrowotna |
| health gradient | gradient zdrowotny |
| life expectancy gap | przepaść w oczekiwanej długości życia |
| morbidity | zachorowalność |
| mortality rate | wskaźnik umieralności |
| communicable disease | choroba zakaźna |
| non-communicable disease (NCD) | choroba niezakaźna |
| pandemic preparedness | gotowość na pandemię |
| herd immunity | odporność zbiorowa |
| vaccine hesitancy | wahanie przed szczepionką |
Kluczowe napięcia:
- "Healthcare systems face the fundamental tension between providing universal access and managing finite resources."
- "The social gradient in health — the correlation between socioeconomic status and health outcomes — is one of the best-documented phenomena in epidemiology."
- "Preventive medicine is consistently under-resourced relative to its long-term cost-effectiveness."
Słownictwo
Kolokacje i word patterns:
- provide universal access — zapewniać powszechny dostęp - reduce health inequalities — zmniejszać nierówności zdrowotne - allocate finite resources — alokować ograniczone zasoby - fund preventive medicine — finansować medycynę zapobiega…
Słownictwo
Zdrowie psychiczne
Angielski Polski ----------- -------- mental health stigma piętno zdrowia psychicznego destigmatise usuwać piętno mental health parity parytet zdrowia psychicznego talking therapies terapie rozmowne cognitive behavioural therapy (CBT) te…
Uwaga
Wyrażenia C1 — zdrowie:
- "allocate finite resources" — alokować ograniczone zasoby - "burden of disease" — ciężar choroby - "cost-effective intervention" — efektywna kosztowo interwencja - "at-risk population" — populacja wysokiego ryzyka - "health-seeking beh…
Wzorzec
Wzorzec maturalny: zdrowie publiczne
Q: "Should governments intervene to improve citizens' health behaviours? " "The question pits two deeply held values against each other: individual autonomy and collective welfare.
Mini-output: zdrowie i systemy zdrowia
Task A — Write 5 sentences używając: health equity, waiting list, preventive medicine, vaccine hesitancy, mental health stigma . Task B — Correct the mistakes.
Kluczowe pojęcia
social gradient in health
The phenomenon by which health outcomes improve at each step up the socioeconomic ladder — documented across every society studied
Posłuchaj / obejrzyj
3 materiały