Zróżnicowanie religijne. Kręgi kulturowe
Główne religie świata i ich udziały, klasyfikacja religii (uniwersalne/etniczne, mono/politeistyczne), rozmieszczenie i kręgi kulturowe oraz wpływ religii na życie i gospodarkę.
Po tej lekcji będziesz umieć
Wymienić główne religie świata i ich udziały
Chrześcijaństwo (~31%), islam (~23%), hinduizm (~14%), buddyzm (~5%), judaizm (~0,2%); pozostałe i bezwyznaniowi (~27%).
Sklasyfikować religie
Wg powstania (naturalne vs objawione); liczby bóstw (mono- vs politeistyczne); zasięgu (uniwersalne vs etniczne/narodowe).
Rozróżnić religie uniwersalne od etnicznych
Uniwersalne (dla wszystkich, misyjne): chrześcijaństwo, islam, buddyzm. Etniczne (związane z narodem): hinduizm, judaizm, konfucjanizm.
Wskazać rozmieszczenie religii i kręgi kulturowe
Kręgi kulturowe (np. zachodni, islamski, hinduski, chiński) — wielkie regiony o wspólnych cechach kulturowo-religijnych. Religia lokalizuje się w konkretnych regionach.
Ocenić wpływ religii na życie i gospodarkę
Religia wpływa na obyczaje, prawo, gospodarkę (bankowość islamska bez lichwy, święte krowy w Indiach), demografię (dzietność).
Po co Ci to na maturze?
Religie i kręgi kulturowe to kulturowy wymiar geografii ludności CKE — udziały religii, klasyfikacja, rozmieszczenie i wpływ na gospodarkę. Uczeń, który opanuje 5 głównych religii + udziały + uniwersalne vs etniczne + kręgi kulturowe — bierze 2–4 punkty i rozumie kulturowe podłoże konfliktów (dział mapa polityczna) oraz gospodarki. Temat domyka „miękki" wymiar demografii.
Najważniejsza idea
Religia kształtuje gospodarkę — dosłownie
Zróżnicowanie religijne przekłada się na gospodarkę: w Indiach krowy są święte (hinduizm), więc nie hoduje się ich na ubój — co wpływa na rolnictwo; islam zakazuje lichwy (procentu), stąd odrębna „bankowość islamska"; koszerność i halal kształtują przemysł spożywczy. Religia to nie tylko wiara, ale realny czynnik geograficzno-gospodarczy. Ulubiony, konkretny przykład CKE łączący kulturę z gospodarką.
Zapamiętaj
Zasada premium: uniwersalna (misyjna) vs etniczna (narodowa)
Kluczowy podział religii wg zasięgu: uniwersalne — otwarte dla wszystkich, misyjne, rozprzestrzenione globalnie (chrześcijaństwo, islam, buddyzm). Etniczne/narodowe — związane z konkretnym narodem/kulturą, nie-misyjne (hinduizm — Indie, judaizm — Żydzi, konfucjanizm — Chiny). To wyjaśnia, czemu jedne religie są globalne, a inne lokalne. Zawsze rozpoznaj typ zasięgu.
Intuicja: mapa wiary świata
Ludzkość dzieli się nie tylko wg narodów i języków, ale i religii. Największe to:
- chrześcijaństwo (~31%) — Europa, obie Ameryki, Afryka Płd.,
- islam (~23%) — Bliski Wschód, Afryka Płn., Azja Płd.-Wsch.,
- hinduizm (~14%) — głównie Indie,
- buddyzm (~5%) — Azja Wsch. i Płd.-Wsch.,
- judaizm (~0,2%) — Izrael, diaspora.
Religie klasyfikujemy:
- wg powstania: naturalne vs objawione,
- wg liczby bóstw: monoteistyczne (jeden Bóg — chrześcijaństwo, islam, judaizm) vs politeistyczne (wiele — hinduizm),
- wg zasięgu: uniwersalne (misyjne, dla wszystkich — chrześcijaństwo, islam, buddyzm) vs etniczne (związane z narodem — hinduizm, judaizm).
Religie tworzą kręgi kulturowe — wielkie regiony o wspólnych cechach kulturowo-religijnych (zachodni, islamski, hinduski, chiński, japoński...).
Kluczowa idea: religia to potężny czynnik kulturowy i gospodarczy — kształtuje obyczaje, prawo, jedzenie, bankowość, demografię, a jej rozmieszczenie tłumaczy podziały kulturowe świata (i część konfliktów).
Główne religie
Chrześcijaństwo ~31%, islam ~23%, hinduizm ~14%, buddyzm ~5%, judaizm ~0,2%; pozostałe/bezwyznaniowi ~27%.
Uniwersalne vs etniczne
Uniwersalne (misyjne, globalne): chrześcijaństwo, islam, buddyzm. Etniczne (narodowe): hinduizm, judaizm, konfucjanizm.
Kręgi kulturowe
Wielkie regiony o wspólnych cechach kulturowo-religijnych: zachodni, islamski, hinduski, chiński, japoński, afrykański...
Rdzeń pojęciowy: klasyfikacja religii
Kryterium Typy Przykłady Powstanie Naturalne / objawione Objawione: chrześcijaństwo, islam, judaizm Liczba bóstw Monoteistyczne / politeistyczne Mono: islam, judaizm. Poli: hinduizm Zasięg Uniwersalne (misyjne) / etniczne (narodowe) Uniwersalne: chrześcija…
Rdzeń pojęciowy: rozmieszczenie i kręgi kulturowe
Religia Główne obszary Krąg kulturowy Chrześcijaństwo Europa, obie Ameryki, Afryka Płd. , Australia Zachodni (łaciński) i wschodni (prawosławny) Islam Bliski Wschód, Afryka Płn.
Definicje — pięć pojęć religii i kultury
:rule Religia uniwersalna (misyjna) Religia otwarta dla wszystkich ludzi niezależnie od pochodzenia, dążąca do rozprzestrzeniania (misji). Największe: chrześcijaństwo, islam, buddyzm.
Religie świata i kręgi kulturowe
:religie
Jak religia wpływa na życie i gospodarkę
Religia to nie tylko sfera wiary — kształtuje realia: Obyczaje i prawo Religia wpływa na kalendarz (święta), ubiór, dietę (halal, koszerność, wegetarianizm), prawo (np. prawo szariatu).
Solver zadania społeczno-gospodarczego CKE
:solver-spol
Zadanie CKE — sklasyfikuj religię
Sytuacja: Dana religia: jest monoteistyczna, otwarta dla wszystkich ludzi niezależnie od pochodzenia, prowadzi działalność misyjną, ma ponad miliard wyznawców na kilku kontynentach. (a) Jaki to typ wg zasięgu?
Przykład rozwiązany (styl wiązki CKE)
Treść: Porównaj hinduizm i islam: (a) zasięg (uniwersalna/etniczna); (b) liczba bóstw; (c) główny obszar i krąg kulturowy; (d) przykład wpływu na gospodarkę. --- Krok 1.
Od pojęcia do odpowiedzi CKE
Pytanie CKE Pojęcie Odpowiedź modelowa „Wymień główne religie i ich udziały" Religie Chrześcijaństwo 31%, islam 23%, hinduizm 14%, buddyzm 5%, judaizm 0,2%. „Czym różni się religia uniwersalna od etnicznej?
Przykład
Spróbuj sam — religie i kręgi
Zadanie: Sklasyfikuj religię. Sytuacja: Religia związana z jednym narodem, monoteistyczna, o niewielkiej liczbie wyznawców ( 0,2% ludności świata), skupiona w jednym państwie i diasporze, niemisyjna.
Checklist — przed każdym zadaniem z religii
Czy znam pięć głównych religii i ich przybliżone udziały? Czy rozróżniam religie uniwersalne (misyjne) od etnicznych (narodowych)?
Przykład
Mini-praktyka CKE — przeanalizuj sam
Zadanie 1 (udziały). Wymień trzy największe religie świata wg liczby wyznawców.
Częste błędy
Mylenie uniwersalnych z monoteistycznymi. :: To dwa różne kryteria: zasięg (uniwersalna/etniczna) i liczba bóstw (mono/politeizm).
Powtórka w 30 sekund
To zapamiętaj przed zadaniami CKE Chrześcijaństwo :: 31% (największa) Islam :: 23% Hinduizm :: 14% (etniczny, Indie) Buddyzm :: 5% (uniwersalny, Azja) Uniwersalne :: chrześcijaństwo, islam, buddyzm Etniczne :: hinduizm, judaizm Monoteizm :: chrześc. , islam…
Kluczowe pojęcia
Religia uniwersalna :: Religia otwarta dla wszystkich, misyjna, globalna (chrześcijaństwo, islam, buddyzm). Religia etniczna :: Religia związana z narodem/grupą, niemisyjna (hinduizm, judaizm, konfucjanizm).
Sprawdź się i przećwicz
sub :: Znasz główne religie, ich klasyfikację, kręgi kulturowe i wpływ na gospodarkę. Sprawdź, czy sklasyfikujesz religię i wskażesz krąg w wiązce CKE.
Źródła, format CKE i materiały ZPE
men :: Geografia — zakres rozszerzony (dział: ludność). Uczeń wymienia główne religie świata i ich udziały, klasyfikuje religie (uniwersalne/etniczne, mono/politeistyczne), wskazuje ich rozmieszczenie i kręgi kulturowe oraz ocenia wpływ religii na życie i …
W tej lekcji
MATURA / CKE
ZADANIE CKE
PRAKTYKA
SPRAWDŹ SIĘ
BŁĘDY