Przemysł tradycyjny i high-tech
Kontrast przemysłu tradycyjnego (surowce, energia, praca, uciążliwy, przy złożach) i high-tech (naukochłonny, B+R, mało surowca, wysoka wartość produktu, przy uczelniach), główne ośrodki high-tech świata oraz technopolie i parki technologiczne.
Po tej lekcji będziesz umieć
Rozróżnić przemysł tradycyjny i high-tech
Tradycyjny — surowce, energia, praca, ciężki, materiałochłonny (hutnictwo, górnictwo). High-tech — wiedza, B+R, mało surowca, wysoka wartość produktu (elektronika, biotech, lotnictwo).
Podać cechy przemysłu tradycyjnego
Duże zużycie surowców i energii, praco- i kapitałochłonny, uciążliwy dla środowiska, lokalizacja związana ze złożami, produkt masowy o niskiej wartości jednostkowej.
Podać cechy przemysłu high-tech
Nauko- i wiedzochłonny, kosztowne B+R, mało surowca, produkt lekki o wysokiej wartości, szybki zysk, lokalizacja przy uczelniach; mało uciążliwy.
Wskazać główne ośrodki high-tech
Dolina Krzemowa i Orange County (Kalifornia), Route 128 (Boston), Silicon Fen (Cambridge), korytarz M4 (Londyn–Cardiff), Sophia Antipolis (Nicea), Bangalore (Indie).
Ocenić rolę high-tech w gospodarce
Napędza rozwój, tworzy miejsca pracy dla wysoko wykwalifikowanych, generuje wysoką wartość dodaną i innowacje; wyznacznik nowoczesności gospodarki.
Po co Ci to na maturze?
To kontrast dwóch epok przemysłu w CKE — tradycyjny (surowcowy, ciężki) vs high-tech (wiedzochłonny, nowoczesny). Uczeń, który opanuje cechy obu + czynniki lokalizacji + ośrodki high-tech — bierze 2–4 punkty i potrafi ocenić nowoczesność gospodarki. Temat rozwija czynniki lokalizacji (2.5.1) i wprowadza do zmian w przemyśle (2.5.3) — częsty w zadaniach porównawczych i z mapą technopolii.
Najważniejsza idea
Zagłębie Ruhry vs Dolina Krzemowa
Dwa symbole dwóch epok. Zagłębie Ruhry — las kominów, huty, kopalnie węgla, dym i hałas; przemysł tradycyjny, który zbudował potęgę XIX-wiecznych Niemiec, ale dziś w dużej części zamknięty i rekultywowany. Dolina Krzemowa — kampusy Google i Apple, laboratoria, uczelnie, czyste hale; przemysł high-tech, który napędza gospodarkę XXI wieku. Ten kontrast — węgiel kontra krzem, mięśnie kontra mózgi — to sedno zadań CKE o rodzajach przemysłu. Świat przechodzi od jednego modelu do drugiego.
Zapamiętaj
Zasada premium: tradycyjny żywi się surowcem, high-tech wiedzą
Jedno rozróżnienie porządkuje cały temat. Przemysł tradycyjny zużywa dużo surowców, energii i pracy fizycznej, daje masowy produkt o niskiej wartości jednostkowej, jest uciążliwy i lokuje się przy złożach. Przemysł high-tech zużywa mało surowca, za to dużo wiedzy (B+R) i wykwalifikowanej kadry, daje lekki produkt o wysokiej wartości, jest czysty i lokuje się przy uczelniach. Porównując, pytaj: co jest głównym „paliwem" — surowiec czy wiedza?
Intuicja: dwa modele przemysłu
Przemysł świata dzieli się na dwa przeciwne typy — różni je „paliwo" i sposób działania:
1. Przemysł tradycyjny (surowcowy, ciężki):
- duże zużycie surowców i energii, praco- i kapitałochłonny,
- produkt masowy o niskiej wartości jednostkowej (stal, cement, węgiel),
- uciążliwy dla środowiska (emisje, hałdy),
- lokalizacja związana ze złożami i bazą energetyczną.
2. Przemysł high-tech (zaawansowanych technologii):
- nauko- i wiedzochłonny, kosztowne badania (B+R) i marketing,
- mało surowca, produkt lekki o wysokiej wartości (mikroprocesory, leki, aparatura),
- mało uciążliwy, szybki zysk,
- lokalizacja przy ośrodkach naukowych i wykwalifikowanej kadrze.
Kluczowa idea: przemysł ewoluuje od tradycyjnego ku high-tech — kraje rozwinięte przenoszą przemysł ciężki do krajów tańszych, a same rozwijają zaawansowane technologie. Udział high-tech to miara nowoczesności gospodarki.
Tradycyjny
Surowce, energia, praca; ciężki, materiałochłonny, uciążliwy. Produkt masowy, niska wartość (stal, cement).
High-tech
Wiedza, B+R, kadra; mało surowca, czysty. Produkt lekki, wysoka wartość (mikroprocesory, leki).
Ewolucja
Świat przechodzi od tradycyjnego ku high-tech. Udział high-tech = miara nowoczesności gospodarki.
Rdzeń pojęciowy: porównanie tradycyjny vs high-tech
Cecha Tradycyjny High-tech Główny zasób Surowce, energia, praca Wiedza, B+R, kadra Zużycie surowca Duże (materiałochłonny) Małe Produkt Masowy, niska wartość jednostkowa Lekki, wysoka wartość Wpływ na środowisko Uciążliwy (emisje, hałdy) Mało uciążliwy Loka…
Rdzeń pojęciowy: ośrodki i organizacja high-tech
Ośrodek high-tech Kraj Specjalizacja Dolina Krzemowa (Silicon Valley) USA (Kalifornia) Elektronika, IT, oprogramowanie Route 128 (Boston) USA Elektronika, biotechnologia Silicon Fen (Cambridge) Wielka Brytania IT, biotech Korytarz M4 (Londyn–Cardiff) Wielka…
Definicje — pięć pojęć
:rule Przemysł tradycyjny Przemysł oparty na surowcach, energii i pracy, o dużej materiałochłonności i uciążliwości środowiskowej; daje masowy produkt o niskiej wartości jednostkowej (hutnictwo, górnictwo, cement). :rule Przemysł high-tech (zaawansowanych …
Przemysł tradycyjny i high-tech
:przemysl-hightech
Dlaczego high-tech lokuje się inaczej niż przemysł tradycyjny
Odmienne „paliwo" obu typów przemysłu decyduje o odmiennej lokalizacji: Tradycyjny — przy surowcu Materiałochłonność i drogi transport ton surowca wiążą przemysł ciężki ze złożami węgla, rud i energii (Górny Śląsk, Ruhra, Zagłębie Donieckie). High-tech — p…
Solver zadania przemysłowo-energetycznego CKE
:solver-przem
Zadanie CKE — rozpoznaj typ przemysłu
Sytuacja: Dwa zakłady: (I) wielka huta stali przy kopalni węgla, zatrudniająca tysiące robotników, emitująca pyły; (II) firma produkująca mikroprocesory przy renomowanym uniwersytecie, zatrudniająca inżynierów, o niewielkim zużyciu surowców. Sklasyfikuj ob…
Przykład rozwiązany (styl wiązki CKE)
Treść: Porównaj przemysł tradycyjny i high-tech pod względem: (I) zużycia surowców, (II) wpływu na środowisko, (III) lokalizacji. Podaj po jednym przykładzie każdego.
Od pojęcia do odpowiedzi CKE
Pytanie CKE Pojęcie Odpowiedź modelowa „Czym cechuje się przemysł tradycyjny? " Tradycyjny Duże zużycie surowców i energii, materiałochłonny, uciążliwy, produkt masowy o niskiej wartości.
Przykład
Spróbuj sam — typy przemysłu
Zadanie: Wyjaśnij. Sytuacja: W wielu krajach wysoko rozwiniętych (Niemcy, Wielka Brytania, USA) dawne okręgi przemysłu ciężkiego podupadły, a jednocześnie rozwinął się przemysł high-tech w zupełnie innych regionach kraju.
Checklist — przed każdym zadaniem o typach przemysłu
Czy odróżniam przemysł tradycyjny od high-tech? Czy znam cechy tradycyjnego (surowce, energia, praca, uciążliwy)?
Przykład
Mini-praktyka CKE — przeanalizuj sam
Zadanie 1 (cechy). Wymień trzy cechy przemysłu tradycyjnego.
Częste błędy
Mylenie kryteriów tradycyjny/high-tech. :: Tradycyjny — surowce, energia, praca, uciążliwy.
Powtórka w 30 sekund
To zapamiętaj przed zadaniami CKE Tradycyjny :: surowce, energia, praca; uciążliwy High-tech :: wiedza, B+R, kadra; czysty Tradycyjny — produkt :: masowy, niska wartość (stal) High-tech — produkt :: lekki, wysoka wartość (chip) Naukochłonność :: cecha high-…
Kluczowe pojęcia
Przemysł tradycyjny :: Surowco-, energo- i pracochłonny, uciążliwy; masowy produkt o niskiej wartości (hutnictwo, cement). Przemysł high-tech :: Naukochłonny (B+R), mało surowca, lekki produkt o wysokiej wartości (elektronika, biotech).
Sprawdź się i przećwicz
sub :: Znasz cechy przemysłu tradycyjnego i high-tech, ich czynniki lokalizacji oraz główne ośrodki zaawansowanych technologii. Sprawdź, czy sklasyfikujesz zakład i porównasz oba typy w wiązce CKE.
Powtórka do matury
Ten temat na maturze
Źródła, format CKE i materiały ZPE
men :: Geografia — zakres rozszerzony (dział: przemysł). Uczeń charakteryzuje przemysł tradycyjny i zaawansowanych technologii (high-tech), porównuje ich cechy i czynniki lokalizacji oraz wskazuje główne ośrodki high-tech na świecie.
W tej lekcji
MATURA / CKE
ŹRÓDŁA GEO
DEFINICJE
FIGURA 1
ZADANIE CKE
PRAKTYKA
SPRAWDŹ SIĘ
BŁĘDY