Zróżnicowanie krajobrazów. Krajobrazy przyrodnicze
Zróżnicowanie krajobrazów Polski i ich typologia (3 grupy wg stopnia przekształcenia: przyrodnicze, przyrodniczo-kulturowe, kulturowe; 15 typów, 49 podtypów), charakterystyka krajobrazów przyrodniczych (wysokogórski, leśny, wód, bagienny, wybrzeży) oraz pasowość krajobrazów.
Po tej lekcji będziesz umieć
Zdefiniować krajobraz i jego zróżnicowanie
Krajobraz to ogół cech przyrodniczych i antropogenicznych obszaru. W Polsce różnicuje się je wg stopnia przekształcenia przez człowieka.
Wymienić trzy grupy krajobrazów
Przyrodnicze (naturalne — najmniej przekształcone), przyrodniczo-kulturowe (natura + człowiek), kulturowe (w pełni ukształtowane przez człowieka). Typologia wg Europejskiej Konwencji Krajobrazowej.
Scharakteryzować krajobrazy przyrodnicze
Najmniej zmienione przez człowieka: wysokogórskie (Tatry), leśne (Puszcza Białowieska), wód powierzchniowych (jeziora, rzeki), bagienne, wybrzeży.
Powiązać krajobrazy ze strefami (pasowością)
Krajobrazy układają się w pasy z N na S: pobrzeża → pojezierza → niziny → wyżyny → pogórza → góry (jak pasowość rzeźby).
Ocenić rzadkość krajobrazów naturalnych
Krajobrazy w pełni przyrodnicze są w Polsce rzadkie (kraj gęsto zaludniony, rolniczy) → tym cenniejsze, chronione w parkach narodowych.
Po co Ci to na maturze?
To typologia krajobrazów Polski w CKE. Uczeń, który zdefiniuje krajobraz + wymieni trzy grupy (wg przekształcenia) + rozpozna krajobrazy przyrodnicze i powiąże je z pasowością — bierze 2–3 punkty. Temat otwiera dział o krajobrazach Polski, wykorzystuje krajobraz kulturowy (2.7.7) i pasowość (3.1.4) — częsty w zadaniach o typach krajobrazu i ich rozpoznawaniu.
Najważniejsza idea
Krajobraz — twarz Ziemi ukształtowana przez naturę i człowieka
Spójrz przez okno pociągu jadącego przez Polskę: raz mijasz dziką puszczę i jeziora, raz pola po horyzont, raz miasto pełne bloków. To różne krajobrazy — a różni je jedno: jak bardzo zmienił je człowiek. Puszcza Białowieska czy tatrzańskie turnie to krajobrazy niemal nietknięte (przyrodnicze). Pola i wsie — dzieło wspólne natury i rolnika (przyrodniczo-kulturowe). Miasto to niemal w całości twór człowieka (kulturowy). Ta „skala przekształcenia" porządkuje całe bogactwo polskich krajobrazów i jest kluczem do zadań CKE o krajobrazie.
Zapamiętaj
Zasada premium: krajobrazy klasyfikuje się wg stopnia przekształcenia przez człowieka
Klucz do typologii krajobrazów Polski: dzieli się je na trzy grupy o rosnącym stopniu przekształcenia antropogenicznego. (1) Przyrodnicze (naturalne) — najmniej zmienione, ukształtowane głównie przez procesy przyrodnicze (Tatry, Puszcza Białowieska). (2) Przyrodniczo-kulturowe — powstałe ze współdziałania natury i świadomej działalności człowieka (krajobraz rolniczy, wiejski). (3) Kulturowe — struktura i funkcja w pełni ukształtowane przez człowieka (miasta, tereny przemysłowe). Klasyfikując krajobraz, pytaj: ile w nim natury, a ile człowieka? To podstawa zadań CKE.
Intuicja: jak dzielimy krajobrazy Polski
Krajobraz to ogół cech przyrodniczych i antropogenicznych (wprowadzonych przez człowieka) danego obszaru — jego „fizjonomia". W Polsce przyjęto (zgodnie z Europejską Konwencją Krajobrazową) typologię dzielącą krajobrazy wg stopnia przekształcenia przez człowieka:
Trzy główne grupy:
- przyrodnicze (naturalne) — najmniej przekształcone, dzieło procesów przyrodniczych,
- przyrodniczo-kulturowe — natura + świadoma działalność człowieka (rolnicze, wiejskie),
- kulturowe — w pełni ukształtowane przez człowieka (miasta, przemysł).
Typy krajobrazów przyrodniczych Polski:
- wysokogórskie (Tatry), leśne (Puszcza Białowieska), wód powierzchniowych (jeziora, rzeki), bagienne (Biebrza), wybrzeży.
Pasowość krajobrazów: układają się w pasy z N na S — pobrzeża → pojezierza → niziny → wyżyny → pogórza → góry (jak pasowość rzeźby).
Kluczowa idea: krajobrazy różnicuje stopień przekształcenia — przyrodnicze (rzadkie, cenne) po kulturowe (miasta); a przestrzennie układają się w strefy (pasy).
Trzy grupy
Przyrodnicze (naturalne), przyrodniczo-kulturowe (natura+człowiek), kulturowe (człowiek). Wg przekształcenia.
Krajobrazy przyrodnicze
Najmniej zmienione: wysokogórskie (Tatry), leśne (Białowieża), wód, bagienne, wybrzeży.
Pasowość
Krajobrazy w pasach z N na S: pobrzeża→pojezierza→niziny→wyżyny→pogórza→góry.
Rdzeń pojęciowy: trzy grupy krajobrazów
Grupa Stopień przekształcenia Przykład Przyrodnicze (naturalne) Najmniejszy — dzieło przyrody Tatry, Puszcza Białowieska, bagna Biebrzy Przyrodniczo-kulturowe Średni — natura + człowiek Krajobraz rolniczy, wiejski (pola, łąki, wsie) Kulturowe Największy — w…
Rdzeń pojęciowy: typy krajobrazów przyrodniczych
Typ przyrodniczy Charakterystyka Przykład Wysokogórski Rzeźba alpejska, piętra roślinne Tatry Leśny Naturalne, rozległe lasy (puszcze) Puszcza Białowieska Wód powierzchniowych Jeziora, naturalne koryta rzek Wielkie Jeziora Mazurskie, dolina Wisły Bagienny (…
Definicje — pięć pojęć
:rule Krajobraz Ogół cech przyrodniczych i antropogenicznych danego obszaru; jego fizjonomia (wygląd). :rule Krajobraz przyrodniczy (naturalny) Krajobraz najmniej przekształcony przez człowieka, ukształtowany głównie przez procesy przyrodnicze.
Zróżnicowanie krajobrazów. Krajobrazy przyrodnicze
:krajobrazy-przyrodnicze
Dlaczego krajobrazy naturalne są w Polsce rzadkie
Stopień przekształcenia krajobrazu zależy od historii i gęstości osadnictwa: Gęste zaludnienie i rolnictwo Polska jest gęsto zaludniona i od wieków rolnicza → większość krajobrazów przekształcono (pola, wsie, miasta). Kurczenie się krajobrazów naturalnych …
Solver zadania z geografii Polski
:solver-polska
Zadanie CKE — sklasyfikuj krajobraz
Sytuacja: Trzy krajobrazy: (I) rozległa, pierwotna puszcza z wiekowymi drzewami i żubrami; (II) mozaika pól, łąk i wsi z zabudową zagrodową; (III) gęsto zabudowane miasto z blokami, ulicami i przemysłem. Przyporządkuj grupę krajobrazu i uzasadnij.
Przykład rozwiązany (styl wiązki CKE)
Treść: Wyjaśnij: (a) jak dzieli się krajobrazy Polski, (b) czym cechują się krajobrazy przyrodnicze, (c) podaj trzy typy krajobrazów przyrodniczych z przykładami. --- Krok 1.
Od pojęcia do odpowiedzi CKE
Pytanie CKE Pojęcie Odpowiedź modelowa „Jak dzieli się krajobrazy Polski? " Podział Na przyrodnicze, przyrodniczo-kulturowe i kulturowe (wg stopnia przekształcenia).
Przykład
Spróbuj sam — krajobrazy przyrodnicze
Zadanie: Wyjaśnij. Sytuacja: Krajobrazy w pełni przyrodnicze (naturalne) zajmują dziś w Polsce niewielki odsetek powierzchni i występują głównie w górach, na bagnach oraz w niektórych puszczach.
Checklist — przed każdym zadaniem o krajobrazach
Czy wiem, co to krajobraz? Czy znam trzy grupy krajobrazów (wg przekształcenia)?
Przykład
Mini-praktyka CKE — przeanalizuj sam
Zadanie 1 (grupy). Wymień trzy grupy krajobrazów Polski.
Częste błędy
„Krajobraz to tylko rzeźba terenu". :: To ogół cech przyrodniczych i antropogenicznych obszaru (rzeźba, roślinność, wody, zabudowa).
Powtórka w 30 sekund
To zapamiętaj przed zadaniami CKE Krajobraz :: cechy przyrodnicze + antropogeniczne Podział :: wg stopnia przekształcenia Przyrodniczy :: naturalny (Tatry, Białowieża, Biebrza) Przyrodniczo-kulturowy :: natura + człowiek (rolniczy) Kulturowy :: w pełni czło…
Kluczowe pojęcia
Krajobraz :: Ogół cech przyrodniczych i antropogenicznych obszaru; jego fizjonomia. Krajobraz przyrodniczy :: Najmniej przekształcony, ukształtowany głównie przez procesy przyrodnicze.
Sprawdź się i przećwicz
sub :: Znasz podział krajobrazów Polski na trzy grupy, cechy krajobrazów przyrodniczych i ich typy oraz pasowość. Sprawdź, czy sklasyfikujesz krajobraz w wiązce CKE.
Źródła, format CKE i materiały ZPE
men :: Geografia — zakres rozszerzony (dział: geografia Polski). Uczeń charakteryzuje zróżnicowanie krajobrazów Polski, wyróżnia grupy (przyrodnicze, przyrodniczo-kulturowe, kulturowe) i typy krajobrazów przyrodniczych oraz ich pasowość.
W tej lekcji
MATURA / CKE
ŹRÓDŁA GEO
DEFINICJE
ZADANIE CKE
SPRAWDŹ SIĘ
BŁĘDY