Stan zachowania oraz ochrona krajobrazów Polski
Stan zachowania krajobrazów Polski (naturalne rzadkie i zagrożone, wiele kulturowych zdegradowanych) oraz system form ochrony: obszarowe (park narodowy — 23, najwyższa; rezerwat, park krajobrazowy, obszar chronionego krajobrazu, Natura 2000) i indywidualne (pomniki przyrody), a także ochrona krajobrazu kulturowego (parki kulturowe, UNESCO).
Po tej lekcji będziesz umieć
Ocenić stan zachowania krajobrazów Polski
Krajobrazy naturalne rzadkie i zagrożone; wiele kulturowych zdegradowanych (chaotyczna zabudowa, „reklamoza"). Zagrożenia: urbanizacja, przemysł, intensywne rolnictwo, presja turystyczna.
Wymienić obszarowe formy ochrony przyrody
Parki narodowe (23, najwyższa forma), rezerwaty przyrody, parki krajobrazowe, obszary chronionego krajobrazu, Natura 2000.
Wymienić indywidualne (obiektowe) formy ochrony
Pomniki przyrody, stanowiska dokumentacyjne, użytki ekologiczne, zespoły przyrodniczo-krajobrazowe. Chronią pojedyncze obiekty.
Rozróżnić stopnie ochrony
Park narodowy — najostrzejsza ochrona (>1000 ha). Rezerwat — mniejszy, ścisła ochrona ekosystemu. Park krajobrazowy i obszar chronionego krajobrazu — łagodniejsze (gospodarka dozwolona).
Wskazać ochronę krajobrazu kulturowego
Parki kulturowe, plany zagospodarowania, uchwały krajobrazowe, lista UNESCO — chronią ład przestrzenny i dziedzictwo (powiązanie z 2.7.7).
Po co Ci to na maturze?
To ochrona krajobrazów Polski w CKE — domknięcie działu. Uczeń, który oceni stan zachowania (zagrożenia) + wymieni formy ochrony przyrody (parki narodowe, rezerwaty, Natura 2000) i rozróżni ich stopnie — bierze 2–4 punkty. Temat wieńczy dział o krajobrazach (3.3), łączy się z ochroną krajobrazu kulturowego (2.7.7) i konfliktem człowiek–środowisko (2.7.1) — częsty w zadaniach o formach ochrony i parkach narodowych.
Najważniejsza idea
Ratować to, co jeszcze zostało
W gęsto zaludnionej, przekształconej Polsce naturalne i cenne krajobrazy stały się rzadkością — dlatego objęto je ochroną, by ocalić to, co jeszcze zostało. Od najostrzej chronionych parków narodowych (Białowieski, Tatrzański), przez rezerwaty i parki krajobrazowe, po pomniki przyrody — sędziwe dęby chronione pojedynczo. System form ochrony przyrody to „siatka bezpieczeństwa" dla polskiego krajobrazu i bioróżnorodności. Rozpoznawanie tych form i ich stopni ochrony to sedno zadań CKE o ochronie krajobrazów Polski.
Zapamiętaj
Zasada premium: forma ochrony = stopień restrykcji i wielkość obszaru
Klucz do ochrony krajobrazu: formy różnią się stopniem restrykcji i wielkością. Park narodowy — najwyższa forma, najostrzejsza ochrona, duży obszar (>1000 ha; Polska ma 23). Rezerwat — mniejszy, ścisła ochrona wybranego ekosystemu. Park krajobrazowy i obszar chronionego krajobrazu — duże, ale ochrona łagodniejsza (gospodarka dozwolona). Natura 2000 — sieć ochrony siedlisk i gatunków (UE). Pomnik przyrody — pojedynczy obiekt. Im wyższa forma, tym ostrzejsze restrykcje. Znajomość tej hierarchii to podstawa zadań CKE.
Intuicja: jak chronimy krajobrazy Polski
Stan zachowania krajobrazów: w gęsto zaludnionej, rolniczej i uprzemysłowionej Polsce krajobrazy naturalne są rzadkie i zagrożone, a wiele krajobrazów kulturowych zdegradowanych (chaotyczna zabudowa, „reklamoza", uprzemysłowienie). Główne zagrożenia: urbanizacja, przemysł i górnictwo, intensywne rolnictwo, presja turystyczna.
Obszarowe formy ochrony przyrody (od najostrzejszej):
- park narodowy — najwyższa forma, ostra ochrona, >1000 ha (23 w Polsce),
- rezerwat przyrody — mniejszy, ścisła ochrona ekosystemu,
- park krajobrazowy — duży, ochrona krajobrazu, gospodarka dozwolona,
- obszar chronionego krajobrazu — najłagodniejsza forma obszarowa (korytarze ekologiczne),
- Natura 2000 — sieć ochrony siedlisk i gatunków (UE).
Indywidualne (obiektowe) formy: pomniki przyrody, stanowiska dokumentacyjne, użytki ekologiczne, zespoły przyrodniczo-krajobrazowe.
Ochrona krajobrazu kulturowego: parki kulturowe, plany zagospodarowania, uchwały krajobrazowe, lista UNESCO.
Kluczowa idea: ochrona krajobrazu to system form o różnym stopniu restrykcji — od parków narodowych (najostrzej) po pomniki przyrody (pojedyncze obiekty).
Formy obszarowe
Park narodowy (23, najwyższa), rezerwat, park krajobrazowy, obszar chronionego krajobrazu, Natura 2000.
Formy indywidualne
Pomniki przyrody, stanowiska dokumentacyjne, użytki ekologiczne, zespoły przyrodniczo-krajobrazowe.
Zagrożenia
Urbanizacja, przemysł, intensywne rolnictwo, presja turystyczna, chaotyczna zabudowa („reklamoza").
Rdzeń pojęciowy: formy ochrony przyrody
Forma Wielkość / restrykcje Przykład Park narodowy 1000 ha, najostrzejsza ochrona Tatrzański, Białowieski, Biebrzański Rezerwat przyrody Mały, ścisła ochrona ekosystemu Rezerwaty leśne, torfowiskowe Park krajobrazowy Duży, ochrona krajobrazu (gospodarka doz…
Rdzeń pojęciowy: ochrona krajobrazu kulturowego
Forma / narzędzie Chroni Przykład Park kulturowy Krajobraz kulturowy i zabytki obszaru Historyczne układy miast, wsi Lista UNESCO Dziedzictwo o wartości światowej Kraków, Wieliczka, Malbork, Białowieża Plan zagospodarowania przestrzennego Ład przestrzenny, …
Definicje — pięć pojęć
:rule Park narodowy Najwyższa forma ochrony przyrody ( 1000 ha) o ścisłej ochronie; Polska ma 23 parki narodowe. :rule Rezerwat przyrody Forma ochrony mniejszego obszaru, chroniąca niezmieniony lub mało zmieniony ekosystem lub jego fragment.
Stan zachowania oraz ochrona krajobrazów Polski
:ochrona-krajobrazu
Dlaczego ochrona krajobrazów jest konieczna
Presja człowieka na krajobraz rośnie, więc rośnie potrzeba ochrony: Rosnąca antropopresja Urbanizacja, przemysł, intensywne rolnictwo i turystyka przekształcają i degradują krajobraz → maleje udział krajobrazów naturalnych. Rzadkość krajobrazów cennych Nat…
Solver zadania z geografii Polski
:solver-polska
Zadanie CKE — dobierz formę ochrony
Sytuacja: Trzy obiekty: (I) rozległy, unikalny obszar wysokogórski o szczególnych wartościach przyrodniczych; (II) niewielki fragment lasu z rzadkim, niezmienionym ekosystemem; (III) pojedynczy, sędziwy dąb o obwodzie kilku metrów. Dobierz odpowiednią form…
Przykład rozwiązany (styl wiązki CKE)
Treść: Wyjaśnij: (a) jaki jest stan zachowania krajobrazów Polski, (b) wymień trzy obszarowe formy ochrony przyrody, (c) czym różni się park narodowy od parku krajobrazowego. --- Krok 1.
Od pojęcia do odpowiedzi CKE
Pytanie CKE Pojęcie Odpowiedź modelowa „Jaki jest stan krajobrazów Polski? " Stan zachowania Naturalne rzadkie i zagrożone; wiele kulturowych zdegradowanych (urbanizacja, przemysł).
Przykład
Spróbuj sam — ochrona krajobrazów
Zadanie: Wyjaśnij. Sytuacja: W Polsce funkcjonuje wiele form ochrony przyrody o różnym stopniu restrykcji — od parków narodowych po obszary chronionego krajobrazu.
Checklist — przed każdym zadaniem o ochronie krajobrazów
Czy oceniam stan zachowania krajobrazów (zagrożenia)? Czy znam obszarowe formy ochrony przyrody?
Przykład
Mini-praktyka CKE — przeanalizuj sam
Zadanie 1 (formy). Wymień obszarowe formy ochrony przyrody w Polsce.
Częste błędy
Mylenie parku narodowego z krajobrazowym. :: Narodowy — najostrzejsza ochrona, ograniczona gospodarka.
Powtórka w 30 sekund
To zapamiętaj przed zadaniami CKE Stan :: naturalne rzadkie, kulturowe często zdegradowane Park narodowy :: najwyższa forma (23 w Polsce, 1000 ha) Rezerwat :: mały, ścisła ochrona ekosystemu Park krajobrazowy :: duży, gospodarka dozwolona Obszar chronionego…
Kluczowe pojęcia
Park narodowy :: Najwyższa forma ochrony przyrody ( 1000 ha, ścisła); 23 w Polsce. Rezerwat przyrody :: Ochrona mniejszego obszaru z cennym, niezmienionym ekosystemem.
Sprawdź się i przećwicz
sub :: Znasz stan zachowania krajobrazów Polski, formy ochrony przyrody (parki narodowe, rezerwaty, Natura 2000) i ochronę krajobrazu kulturowego. Sprawdź, czy dobierzesz formę ochrony w wiązce CKE.
Źródła, format CKE i materiały ZPE
men :: Geografia — zakres rozszerzony (dział: geografia Polski). Uczeń ocenia stan zachowania krajobrazów Polski oraz charakteryzuje formy ochrony przyrody i krajobrazu (przyrodniczego i kulturowego).
W tej lekcji
MATURA / CKE
ŹRÓDŁA GEO
DEFINICJE
FIGURA 1
ZADANIE CKE
PRAKTYKA
SPRAWDŹ SIĘ
BŁĘDY