Problemy państw utworzonych w XXI wieku
Najmłodsze państwa świata (Sudan Południowy 2011, Kosowo 2008, Timor Wschodni 2002), przyczyny ich powstawania (secesja, rozpad federacji, zjednoczenie) oraz problemy młodych i nieuznawanych państw (słabe instytucje, konflikty etniczne, granice kolonialne, ubóstwo).
Po tej lekcji będziesz umieć
Wskazać najmłodsze państwa świata i ich daty
Sudan Południowy (2011) — najmłodsze państwo świata; Kosowo (2008) — najmłodsze w Europie; Timor Wschodni (2002). Znać daty i sposób powstania (secesja).
Wyjaśnić przyczyny powstawania nowych państw
Secesja (oderwanie części państwa), rozpad federacji (ZSRR 1991, Jugosławia, Czechosłowacja 1993), dekolonizacja, zjednoczenie (Jemen 1990, Niemcy 1990).
Scharakteryzować problemy młodych państw
Słabość instytucji, konflikty wewnętrzne i etniczne, granice po liniach kolonialnych, ubóstwo, brak infrastruktury, uzależnienie od jednego surowca, brak pełnego uznania.
Rozróżnić państwa nieuznawane i upadłe
Państwa de facto nieuznawane (Kosowo, Osetia Płd., Abchazja, Naddniestrze, Somaliland) vs państwa upadłe / failed states (Somalia) — brak sprawnej władzy.
Podać przykład konfliktu w młodym państwie
Sudan Południowy — wojna domowa po uzyskaniu niepodległości; granice etniczne i ropa źródłem napięć. Kosowo — nieuznawane przez część państw.
Po co Ci to na maturze?
To problemy polityczne współczesnego świata w CKE — nowe państwa. Uczeń, który poda przyczyny powstawania nowych państw (secesja, rozpad federacji, zjednoczenie) + wymieni przykłady z datami (Sudan Płd. 2011, Kosowo 2008, Timor Wsch. 2002) i scharakteryzuje ich problemy (słabość instytucji, konflikty, ubóstwo) — bierze 2–4 punkty. Temat otwiera dział o problemach politycznych świata (4.4), łączy się z konfliktami zbrojnymi i państwami nieuznawanymi — częsty w zadaniach o mapie politycznej świata i jej zmianach.
Najważniejsza idea
Mapa polityczna świata wciąż się zmienia
Mapa polityczna świata nie jest zastygła — w XXI wieku wciąż powstają nowe państwa. Najmłodsze państwo świata to Sudan Południowy (2011), który oderwał się od Sudanu; w Europie najmłodsze jest Kosowo (2008), secesja od Serbii. Nowe państwa rodzą się głównie przez secesję, rozpad wielkich federacji (ZSRR, Jugosławia, Czechosłowacja) lub zjednoczenie. Ich narodziny zwykle nie kończą problemów: młode państwa zmagają się ze słabością instytucji, konfliktami etnicznymi i ubóstwem. Rozpoznawanie przyczyn powstawania państw i ich problemów to sedno zadań CKE o zmianach mapy politycznej świata.
Zapamiętaj
Zasada premium: nowe państwo = sposób powstania + zestaw problemów
Klucz do tematu: każde nowe państwo opisz przez sposób powstania i typowe problemy. Secesja — oderwanie części państwa (Sudan Płd. od Sudanu 2011, Kosowo od Serbii 2008, Timor Wsch. od Indonezji 2002). Rozpad federacji — ZSRR (1991), Jugosławia, Czechosłowacja (1993). Zjednoczenie — Jemen, Niemcy (1990). Problemy młodych państw to zwykle: słaba władza, konflikty etniczne, granice kolonialne, ubóstwo, uzależnienie od jednego surowca, brak pełnego uznania. Ten schemat pokrywa większość zadań CKE.
Intuicja: skąd biorą się nowe państwa
Zmiana mapy politycznej: liczba państw świata rośnie — po II wojnie światowej było ich kilkadziesiąt, dziś blisko 200. Najwięcej powstało w wyniku dekolonizacji (lata 60. XX w. — Afryka) oraz rozpadu federacji na przełomie XX i XXI wieku.
Sposoby powstawania nowych państw:
- secesja — oderwanie części terytorium istniejącego państwa (Sudan Południowy 2011, Kosowo 2008, Timor Wschodni 2002, Erytrea 1993),
- rozpad federacji — podział wielonarodowego państwa (ZSRR 1991 → 15 państw, Jugosławia, Czechosłowacja 1993 → Czechy i Słowacja),
- dekolonizacja — uzyskanie niepodległości przez dawne kolonie (Namibia 1990, Palau 1994),
- zjednoczenie — połączenie państw (Jemen 1990, Niemcy 1990).
Najmłodsze państwa: Sudan Południowy (2011) — najmłodsze na świecie; Kosowo (2008) — najmłodsze w Europie (nieuznawane przez wszystkie państwa).
Problemy młodych państw: słabość instytucji, konflikty wewnętrzne i etniczne, granice po liniach kolonialnych, ubóstwo, uzależnienie od jednego surowca, brak pełnego uznania międzynarodowego.
Kluczowa idea: nowe państwo rodzi się przez secesję, rozpad federacji lub zjednoczenie — a jego narodziny zwykle nie kończą problemów.
Sposoby powstawania
Secesja (Sudan Płd. 2011, Kosowo 2008), rozpad federacji (ZSRR, Jugosławia, Czechosłowacja), dekolonizacja, zjednoczenie (Jemen, Niemcy 1990).
Najmłodsze państwa
Sudan Południowy (2011) — najmłodsze na świecie; Kosowo (2008) — najmłodsze w Europie; Timor Wschodni (2002).
Problemy
Słabość instytucji, konflikty etniczne, granice kolonialne, ubóstwo, uzależnienie od surowca, brak pełnego uznania.
Rdzeń pojęciowy: przyczyny powstawania nowych państw
Przyczyna Na czym polega Przykład Secesja Oderwanie części terytorium państwa Sudan Płd. od Sudanu (2011), Kosowo od Serbii (2008), Timor Wsch.
Rdzeń pojęciowy: państwa nieuznawane i upadłe
Kategoria Na czym polega Przykład Państwo nieuznawane (de facto) Kontroluje terytorium, ale nie ma pełnego uznania międzynarodowego Kosowo, Osetia Płd. , Abchazja, Naddniestrze, Somaliland Państwo upadłe (failed state) Brak sprawnej władzy centralnej, chaos…
Definicje — pięć pojęć
:rule Secesja Oderwanie części terytorium od państwa i utworzenie nowego, niepodległego państwa (np. Sudan Płd.
Problemy państw utworzonych w XXI wieku
:panstwa-xxi
Dlaczego młode państwa mają tak wiele problemów
Narodziny państwa to dopiero początek — młode państwa zmagają się z całym pakietem trudności: Słabość instytucji Nowe państwo buduje administrację, wojsko i sądy od podstaw → słaba, niesprawna władza i korupcja. Konflikty etniczne i granice Granice często …
Solver zadania o problemach świata
:solver-swiat
Zadanie CKE — rozpoznaj sposób powstania państwa
Sytuacja: Trzy państwa: (I) powstało w 2011 r. przez oderwanie od Sudanu, uzależnione od ropy; (II) powstało w 1993 r.
Przykład rozwiązany (styl wiązki CKE)
Treść: Wyjaśnij: (a) które państwo jest najmłodszym na świecie i jak powstało, (b) wymień dwie przyczyny powstawania nowych państw, (c) podaj dwa problemy młodych państw. --- Krok 1.
Od pojęcia do odpowiedzi CKE
Pytanie CKE Pojęcie Odpowiedź modelowa „Które państwo jest najmłodsze na świecie? " Najmłodsze państwo Sudan Południowy (2011), powstały przez secesję od Sudanu.
Przykład
Spróbuj sam — problemy nowych państw
Zadanie: Wyjaśnij. Sytuacja: Sudan Południowy uzyskał niepodległość w 2011 r.
Checklist — przed każdym zadaniem o nowych państwach
Czy wiem, które państwo jest najmłodsze na świecie (Sudan Płd. 2011)?
Przykład
Mini-praktyka CKE — przeanalizuj sam
Zadanie 1 (najmłodsze). Które państwo jest najmłodszym na świecie i jak powstało?
Częste błędy
„Najmłodsze państwo świata to Kosowo". :: Najmłodsze na świecie to Sudan Południowy (2011).
Powtórka w 30 sekund
To zapamiętaj przed zadaniami CKE Najmłodsze na świecie :: Sudan Południowy (2011, secesja od Sudanu) Najmłodsze w Europie :: Kosowo (2008, secesja od Serbii, nieuznawane) Secesja :: oderwanie części państwa (Timor Wsch. 2002) Rozpad federacji :: ZSRR 1991…
Kluczowe pojęcia
Secesja :: Oderwanie części terytorium od państwa i utworzenie nowego państwa (Sudan Płd. 2011, Kosowo 2008).
Sprawdź się i przećwicz
sub :: Znasz najmłodsze państwa świata (Sudan Płd. 2011, Kosowo 2008), przyczyny powstawania nowych państw i ich problemy.
Źródła, format CKE i materiały ZPE
men :: Geografia — zakres rozszerzony (dział: problemy polityczne współczesnego świata). Uczeń wyjaśnia przyczyny zmian mapy politycznej świata, charakteryzuje najmłodsze państwa oraz problemy państw utworzonych na przełomie XX i XXI wieku.
W tej lekcji
MATURA / CKE
ŹRÓDŁA GEO
DEFINICJE
ZADANIE CKE
PRAKTYKA
SPRAWDŹ SIĘ
BŁĘDY