Ruch narodowy i ludowy
Narodziny endecji (Dmowski) i ruchu ludowego (PSL, Witos) — nowe wizje narodu i państwa.
Po tej lekcji będziesz umieć
Odtworzyć drogę powstania obozu narodowego
Liga Polska 1887 → Liga Narodowa 1893 → Stronnictwo Narodowo-Demokratyczne 1897 — z rolą Zygmunta Miłkowskiego (T.T. Jeż) i Romana Dmowskiego.
Wyjaśnić główne idee endecji
Nowoczesny nacjonalizm Dmowskiego („Myśli nowoczesnego Polaka" 1903): naród jako najwyższa wartość, egoizm narodowy, realizm polityczny, orientacja antyniemiecka i prorosyjska.
Scharakteryzować narodziny ruchu ludowego
Stronnictwo Ludowe 1895 → PSL, rozłam na PSL „Piast" (Witos) i PSL „Lewica" (Stapiński) — walka o godność i prawa chłopów w Galicji.
Powiązać oba ruchy z warunkami zaborów
Dlaczego endecja rosła w zaborze pruskim i wśród inteligencji, a ruch ludowy w autonomicznej Galicji z prawami wyborczymi.
Porównać dwie wizje narodu i państwa
Realizm i „naród etniczny" Dmowskiego wobec federacyjnej, państwowej koncepcji Piłsudskiego — spór, który zdominuje II RP.
Po co Ci to na maturze?
Przełom XIX i XX w. to moment, w którym rodzi się nowoczesna polska polityka masowa. Obok socjalizmu (PPS, SDKPiL) powstają dwa ruchy, które przetrwają zabory i zdominują scenę II Rzeczypospolitej: ruch narodowy (endecja) i ruch ludowy (chłopski). Na maturze PR pojawiają się one w zadaniach ze źródłami: fragment „Myśli nowoczesnego Polaka", program stronnictwa, karykatura polityczna, mapa poparcia w zaborach. Bez znajomości genezy, ideologów i dat granicznych nie osadzisz źródła w kontekście i nie zbudujesz argumentu.
Najważniejsza idea
Te ruchy to fundament polityki XX wieku|Endecja Dmowskiego i ruch ludowy Witosa nie znikają w 1918 r. — przeciwnie, to one, obok obozu Piłsudskiego, tworzą główne siły II RP. Rozumiejąc ich narodziny na przełomie wieków, rozumiesz cały spór o kształt niepodległej Polski.
Zapamiętaj
Zasada premium historii: ruch = geneza + idea + baza społeczna|Analizując każdą formację polityczną, odpowiadaj na trzy pytania: skąd się wzięła (geneza, ludzie), czego chce (program, ideologia) i na kim się opiera (baza społeczna, zabór). Ta triada organizuje każdą odpowiedź o partii czy ruchu.
Intuicja: naród i lud wchodzą do polityki
Przez większość XIX w. polityka była sprawą wąskich elit — szlachty, inteligencji, konspiratorów. Przełom wieków wszystko zmienia. Rozwój prasy, oświaty i kolei sprawia, że do życia publicznego wkraczają masy: robotnicy (których organizuje socjalizm), ale też chłopi i mieszczaństwo. Powstają partie z programem, prasą, działaczami i wyborcami — nowoczesne, trwałe organizacje, a nie spiski kilkudziesięciu osób.
Dwie z tych sił odpowiadają na pytanie „kto jest narodem?" inaczej niż socjaliści. Ruch narodowy mówi: narodem jest cała wspólnota etniczna Polaków, ponad podziałami klasowymi, i jej interes jest najwyższą wartością. Ruch ludowy mówi: chłop, który dotąd był „tylko" poddanym, jest pełnoprawnym członkiem narodu — ma godność, prawa i własny głos. Oba ruchy budują nowoczesną świadomość narodową tam, gdzie wcześniej jej brakowało.
Endecja — naród ponad wszystko
Ruch narodowy (Narodowa Demokracja) głosi, że naród to najwyższa wartość, a polityka ma służyć jego egoistycznemu interesowi. Główny wróg to Niemcy; wobec Rosji — realizm i ugoda.
Ruch ludowy — chłop obywatelem
W autonomicznej Galicji chłopi tworzą własne stronnictwa, walczą o godność, prawa wyborcze i oświatę wsi. Chłop przestaje być „poddanym", staje się świadomym Polakiem.
Masowa polityka nowoczesna
Oba ruchy to trwałe partie z prasą i programem, nie konspiracja. Przetrwają zabory i zdominują II RP obok obozu Piłsudskiego.
Rdzeń pojęciowy: dwa ruchy przełomu wieków
Cecha Ruch narodowy (endecja) Ruch ludowy Główny obszar Zabór pruski, inteligencja i mieszczaństwo (wszystkie zabory) Galicja (autonomia, prawa wyborcze) Kluczowe organizacje Liga Polska 1887 → Liga Narodowa 1893 → SND 1897 Stronnictwo Ludowe 1895 → PSL (Pi…
Definicje, które musisz znać
:rule Narodowa Demokracja (endecja) Polski ruch narodowy powstały na przełomie XIX i XX w. , głoszący nacjonalizm oparty na interesie całego narodu; główny ideolog — Roman Dmowski.
Figura 1 — narodziny obozu narodowego i ludowego
:os-ruch-narodowy-ludowy
Ruch narodowy: od Ligi Polskiej do endecji
Obóz narodowy narodził się na emigracji . W 1887 r.
Ideologia Dmowskiego: „Myśli nowoczesnego Polaka"
W 1903 r. Roman Dmowski publikuje „Myśli nowoczesnego Polaka" — programowe dzieło, które staje się kanonem myśli narodowej.
Ruch ludowy: chłopi wchodzą do polityki
Drugą wielką formacją przełomu wieków jest ruch ludowy — polityczny ruch chłopów. Rozwinął się przede wszystkim w Galicji , bo tylko tam autonomia i prawa wyborcze dawały chłopom realną możliwość organizowania się, wydawania prasy i wybierania posłów do se…
Znaczenie: dwie wizje narodu i państwa
Przełom XIX i XX w. wykrystalizował trwałe formacje polityczne , które przetrwają zabory.
Figura 2 — solver CKE: analiza źródła
:solver-zrodlo
Analiza programu politycznego krok po kroku
Zadania CKE często dają fragment programu partii, artykułu prasowego lub dzieła ideologa (np. Dmowskiego).
Przykład rozwiązany (styl CKE)
Materiał źródłowy (fragment): „Jestem Polakiem — więc mam obowiązki polskie […]. Interes narodu, jego siła i przyszłość, stoi wyżej niż wszelkie inne względy.
Od źródła do odpowiedzi CKE
Typ polecenia Źródło w zadaniu Co robię?
Przykład
Spróbuj sam
Zadanie: Rozstrzygnij, czy zdanie „Ruch ludowy najsilniej rozwinął się w zaborze rosyjskim" jest prawdziwe. Uzasadnij.
Checklist — zanim odpowiesz na zadanie o ruchach politycznych
Czy rozpoznaję formację po hasłach (naród / lud / socjalizm)? Czy znam kolejność: Liga Polska 1887 → Liga Narodowa 1893 → SND 1897?
Sprawdź się i przećwicz
sub :: Sprawdź, czy potrafisz uporządkować genezę endecji i ruchu ludowego, przypisać idee do formacji i porównać wizje narodu — to filary tematu politycznego przełomu wieków.
Przykład
Mini-praktyka CKE
Zadanie 1 (chronologia). Uporządkuj: Stronnictwo Narodowo-Demokratyczne, Liga Polska, Liga Narodowa.
Powtórka w 30 sekund
Liga Polska 1887, Szwajcaria, Miłkowski (T. T.
Kluczowe pojęcia
Narodowa Demokracja (endecja) Ruch narodowy powstały na przełomie wieków; główny ideolog Roman Dmowski. Liga Polska / Liga Narodowa Organizacje-poprzedniczki endecji: 1887 (Miłkowski) i 1893 (Dmowski, tajna).
Częste błędy na maturze
Mylenie Ligi Polskiej z Ligą Narodową :: Liga Polska (1887, Miłkowski) to poprzedniczka; Liga Narodowa (1893) to już ruch przejęty przez Dmowskiego. To dwie różne organizacje w kolejności.
Źródła, format CKE i materiały ZPE
men :: Podstawa programowa historii dla liceum (formuła 2018) — ziemie polskie pod zaborami: kształtowanie się nowoczesnych ruchów politycznych (narodowego, ludowego, socjalistycznego). :: MEN 2018 / zakres rozszerzony cke :: Informator maturalny z histori…
W tej lekcji
- 1Po tej lekcji będziesz umieć
- 2Po co Ci to na maturze?
- 3Intuicja: naród i lud wchodzą do polityki
- 4Rdzeń pojęciowy: dwa ruchy przełomu wieków
- 5Definicje, które musisz znać
- 6Figura 1 — narodziny obozu narodowego i ludowego
- 7Ruch narodowy: od Ligi Polskiej do endecji
- 8Ideologia Dmowskiego: „Myśli nowoczesnego Polaka"
- 9Ruch ludowy: chłopi wchodzą do polityki
- 10Znaczenie: dwie wizje narodu i państwa
- 11Figura 2 — solver CKE: analiza źródła
- 12Analiza programu politycznego krok po kroku
- 13Przykład rozwiązany (styl CKE)
- 14Od źródła do odpowiedzi CKE
- 15Spróbuj sam
- 16Checklist — zanim odpowiesz na zadanie o ruchach politycznych
- 17Sprawdź się i przećwicz
- 18Mini-praktyka CKE
- 19Powtórka w 30 sekund
- 20Kluczowe pojęcia
- 21Częste błędy na maturze
- 22Źródła, format CKE i materiały ZPE