Świat w okresie międzywojennym
Ekspansja Japonii, wojna w Etiopii i Hiszpanii oraz słabość Ligi Narodów.
Po tej lekcji będziesz umieć
Scharakteryzować pozycję USA w świecie po I wojnie
Największe mocarstwo gospodarcze świata wybiera izolacjonizm (odrzucenie Ligi Narodów), przeżywa prosperity lat 20. i pogrąża świat w wielkim kryzysie 1929.
Wyjaśnić ekspansję Japonii na Dalekim Wschodzie
Agresja na Mandżurię 1931 (marionetkowe Mandżukuo), wystąpienie z Ligi Narodów, wojna z Chinami od 1937 (masakra nankińska) jako element rewizji ładu wersalskiego.
Opisać ruchy niepodległościowe i antykolonialne
Indie i Gandhi (satjagraha, bez przemocy), reformy Atatürka i republika turecka 1923, kwestia Palestyny (syjonizm vs Arabowie), zależność Ameryki Łacińskiej od USA.
Ocenić słabość Ligi Narodów wobec agresji
Bezsilność wobec Mandżurii 1931 i napaści Włoch na Etiopię 1935–1936 (nieskuteczne sankcje) dowodzi krachu systemu bezpieczeństwa zbiorowego.
Wyjaśnić znaczenie hiszpańskiej wojny domowej 1936–1939
„Poligon" przyszłej wojny światowej — republikanie vs nacjonaliści Franco (poparcie III Rzeszy i Włoch, Guernica 1937; interbrygady i ZSRR po stronie republiki).
Po co Ci to na maturze?
Międzywojnie na maturze rozszerzonej nie kończy się na Europie i totalitaryzmach. Arkusze CKE regularnie sięgają po źródła spoza kontynentu: fragment relacji z Mandżurii, plakat Kuomintangu, wypowiedź Gandhiego, karykaturę bezsilnej Ligi Narodów albo obraz Guerniki. Zadania każą Ci łączyć wydarzenia z różnych stron świata w jeden proces — narastanie agresji państw rewizjonistycznych i erozję ładu wersalskiego. Kto zna tylko Hitlera i Stalina, nie zbuduje pełnej odpowiedzi na pytanie „dlaczego świat osunął się w II wojnę".
Najważniejsza idea
Świat międzywojenny to jeden system naczyń połączonych|Wielki kryzys w USA uderza w gospodarki całego globu; japońska agresja w Azji, włoska w Afryce i wojna w Hiszpanii to ta sama historia — sprawdzanie, jak daleko można się posunąć, gdy Liga Narodów nie reaguje. Ta lekcja spina wątki pozaeuropejskie w logiczną całość.
Zapamiętaj
Zasada premium: rewizjonizm karmi się bezkarnością|Każda niereagująca odpowiedź demokracji (Mandżuria 1931, Etiopia 1935, remilitaryzacja Nadrenii) zachęcała do kolejnego kroku. Bezpieczeństwo zbiorowe upadło nie dlatego, że Ligi nie było, lecz dlatego, że mocarstwa nie chciały egzekwować jej postanowień.
Intuicja: świat po Wielkiej Wojnie
Wyobraź sobie mapę świata w 1920 r. Europa jest wykrwawiona, a za oceanem rośnie nowy gigant — Stany Zjednoczone, wierzyciel Starego Kontynentu, który jednak zamyka drzwi i nie chce „mieszać się" w europejskie spory. W Azji budzi się Japonia, głodna surowców i przekonana o swojej misji panowania nad Dalekim Wschodem. W koloniach — od Indii po świat arabski — miliony ludzi zaczynają pytać, dlaczego hasła „samostanowienia narodów" z Wersalu ich nie objęły.
Powojenny ład miał gwarantować pokój przez Ligę Narodów. Ale Liga była jak stróż bez pałki: mogła potępiać i uchwalać sankcje, nie miała jednak wojska ani woli, by je wyegzekwować. Państwa niezadowolone z Wersalu — Japonia, Włochy, potem Niemcy — szybko to odkryły.
USA — potęga, która się wycofała
Największa gospodarka świata i główny wierzyciel wybiera izolacjonizm: Senat odrzuca traktat wersalski i członkostwo w Lidze. „Prosperity" lat 20. kończy się krachem 1929, który staje się kryzysem globalnym.
Rewizjoniści testują granice
Japonia (Mandżuria 1931), Włochy (Etiopia 1935), Niemcy (od 1935 jawne zbrojenia) sprawdzają, jak daleko sięga bierność demokracji. Za każdym razem odpowiedzią jest protest bez działania.
Kolonie się budzą
W Indiach Gandhi, w Turcji Atatürk, w świecie arabskim ruchy narodowe — Wielka Wojna podważyła prestiż imperiów, a hasło samostanowienia rozeszło się poza Europę.
Rdzeń pojęciowy: mapa świata pozaeuropejskiego
Region Kluczowy proces Daty / postacie Znaczenie dla ładu światowego USA Izolacjonizm, prosperity, wielki kryzys Odrzucenie Ligi (1920); krach 1929 Mocarstwo poza systemem bezpieczeństwa; kryzys uderza w cały świat Japonia Ekspansja imperialna, militaryzm M…
Definicje, które musisz znać
:rule Izolacjonizm Polityka USA polegająca na unikaniu zobowiązań politycznych i militarnych poza własną półkulą; odrzucenie Ligi Narodów mimo statusu największego mocarstwa gospodarczego. :rule Wielki kryzys (1929–1933) Ogólnoświatowe załamanie gospodarcz…
Figura 1 — oś czasu świata międzywojennego
:os-swiat-miedzywojenny
USA: od prosperity do kryzysu
Stany Zjednoczone wyszły z I wojny jako największy wierzyciel świata i główna potęga gospodarcza. Paradoksalnie odsunęły się od odpowiedzialności politycznej: Senat odrzucił traktat wersalski, więc USA nie weszły do Ligi Narodów, którą współtworzył ich pre…
Japonia i Chiny: agresja na Dalekim Wschodzie
Japonia — nowoczesne mocarstwo pozbawione surowców — związała swoją przyszłość z ekspansją imperialną . Rosnący w siłę militaryzm i nacjonalizm pchnęły ją do agresji: we wrześniu 1931 r.
Kolonie i Bliski Wschód: budzenie się narodów
Wielka Wojna podważyła prestiż mocarstw kolonialnych, a wersalskie hasło samostanowienia narodów rozeszło się szerzej, niż chcieli zwycięzcy. Po rozpadzie Turcji osmańskiej Bliski Wschód pokryła sieć mandatów Ligi Narodów (brytyjskich i francuskich) — form…
Liga Narodów w kryzysie: Etiopia i bilans bezsilności
Liga Narodów miała stać na straży pokoju, ale wobec agresji okazywała się bezradna. Po Mandżurii przyszła próba afrykańska: w latach 1935–1936 faszystowskie Włochy napadły na Etiopię (Abisynię) — jedno z ostatnich niepodległych państw Afryki.
Figura 2 — solver CKE: analiza źródła
:solver-zrodlo
Hiszpańska wojna domowa — „poligon" przyszłej wojny
W lipcu 1936 r. wojskowy bunt gen.
Krytyka źródła krok po kroku
Zidentyfikuj źródło :: Co to jest, kto autor, kiedy i gdzie powstało? (np.
Przykład rozwiązany (styl CKE)
Materiał źródłowy (fragment): „Zgromadzenie stwierdza, że działania podjęte przez wojska japońskie w Mandżurii nie mogą być uznane za środek samoobrony. (…) Państwo utworzone na tym terytorium nie może być uznane.
Od źródła do odpowiedzi CKE
Typ polecenia Źródło w zadaniu Co robię?
Przykład
Spróbuj sam
Zadanie: Rozstrzygnij, czy zdanie „Sankcje Ligi Narodów skutecznie powstrzymały włoską agresję na Etiopię" jest prawdziwe. Uzasadnij.
Checklist — zanim odpowiesz na zadanie o świecie międzywojennym
Czy wiem, do którego regionu (USA / Azja / kolonie / Europa Pd. ) odnosi się źródło?
Sprawdź się i przećwicz
sub :: Sprawdź, czy potrafisz uporządkować agresje międzywojnia i wyjaśnić upadek bezpieczeństwa zbiorowego — to klucz do zrozumienia genezy II wojny.
Przykład
Mini-praktyka CKE
Zadanie 1 (datowanie). W którym roku Japonia zajęła Mandżurię i jak nazwano utworzone tam państwo?
Powtórka w 30 sekund
USA Izolacjonizm, prosperity lat 20. , wielki kryzys 1929 Japonia Mandżuria 1931, Mandżukuo, wojna z Chinami od 1937 Chiny Kuomintang (Czang Kaj-szek) vs komuniści (Mao) Dekolonizacja Gandhi (satjagraha), Atatürk (republika 1923) Liga Narodów Bezsilna: Mand…
Kluczowe pojęcia
Izolacjonizm Polityka USA unikania zobowiązań politycznych i militarnych poza własną półkulą. Wielki kryzys Światowe załamanie gospodarcze 1929–1933 zapoczątkowane krachem giełdy w Nowym Jorku.
Częste błędy na maturze
Mylenie dat agresji :: Mandżuria to 1931 , Etiopia 1935–1936 , Hiszpania 1936–1939 , wojna chińsko-japońska od 1937 — nie zlewaj ich w jedno. „USA były w Lidze Narodów" :: Przeciwnie — Senat odrzucił traktat wersalski, USA nigdy nie weszły do Ligi (izolacj…
Źródła, format CKE i materiały ZPE
men :: Podstawa programowa historii dla liceum (formuła 2018) — dzieje powszechne okresu międzywojennego: stosunki międzynarodowe, kryzys bezpieczeństwa zbiorowego, procesy dekolonizacyjne. :: MEN 2018 / zakres rozszerzony cke :: Informator maturalny z his…
W tej lekcji
- 1Po tej lekcji będziesz umieć
- 2Po co Ci to na maturze?
- 3Intuicja: świat po Wielkiej Wojnie
- 4Rdzeń pojęciowy: mapa świata pozaeuropejskiego
- 5Definicje, które musisz znać
- 6Figura 1 — oś czasu świata międzywojennego
- 7USA: od prosperity do kryzysu
- 8Japonia i Chiny: agresja na Dalekim Wschodzie
- 9Kolonie i Bliski Wschód: budzenie się narodów
- 10Liga Narodów w kryzysie: Etiopia i bilans bezsilności
- 11Figura 2 — solver CKE: analiza źródła
- 12Hiszpańska wojna domowa — „poligon" przyszłej wojny
- 13Krytyka źródła krok po kroku
- 14Przykład rozwiązany (styl CKE)
- 15Od źródła do odpowiedzi CKE
- 16Spróbuj sam
- 17Checklist — zanim odpowiesz na zadanie o świecie międzywojennym
- 18Sprawdź się i przećwicz
- 19Mini-praktyka CKE
- 20Powtórka w 30 sekund
- 21Kluczowe pojęcia
- 22Częste błędy na maturze
- 23Źródła, format CKE i materiały ZPE