Sofokles i teatr grecki — kontekst i lektura

Wyobraź sobie miasto, gdzie raz w roku wszyscy — dosłownie wszyscy obywatele — idą razem do ogromnego amfiteatru na zboczu wzgórza. Siedzą przez trzy dni, oglądają tragedie i komedie, a potem głosują, która jest najlepsza. Tak wyglądał festiwal Dionizjów w Atenach V wieku p.n.e.

Pamiętaj: w Atenach „obywatel" oznaczał wolnego dorosłego mężczyznę ateńskiego — nie wszystkich mieszkańców miasta. Kobiety, niewolnicy i cudzoziemcy (metojkowie) nie mieli prawa obywatelskiego.

Teatr nie był rozrywką dla elit. Był instytucją demokratyczną — biedniejsi obywatele dostawali od państwa pieniądze na bilet. Państwo sponsorowało spektakle, bo uważało, że wspólne przeżywanie tragedii jest potrzebne społeczeństwu.

Dlaczego? Bo tragedia robiła coś, czego nie potrafi żadna ustawa — zmuszała do myślenia o trudnych pytaniach: Co jest sprawiedliwe? Kiedy wolno złamać prawo? Co jest ważniejsze — rodzina czy państwo?

Sofokles żył w V wieku p.n.e., w epoce największego rozkwitu Aten (ok. 496–406 p.n.e.). Był rówieśnikiem Peryklesa i znał realia ateńskiej demokracji. Napisał ponad 120 dramatów — zachowało się 7. Trzykrotnie wygrywał festiwal Dionizjów. Był nie tylko pisarzem, ale też aktorem, generałem i urzędnikiem państwowym.

Antygona powstała ok. 441 r. p.n.e. Należy do dramatów tebańskich Sofoklesa — razem z Edypem królem i Edypem w Kolonie tworzy cykl związany z mitem rodu Labdakidów. Nie zostały napisane ani wystawione razem jako jedna trylogia. Sofokles napisał Antygonę jako pierwszą, choć chronologicznie akcja dzieje się jako ostatnia. Antygona jest w pełni zrozumiała bez znajomości pozostałych dramatów.