Pan Tadeusz — epopeja narodowa, kontekst i lektura

Pan Tadeusz (pełny tytuł: Pan Tadeusz, czyli ostatni zajazd na Litwie. Historia szlachecka z roku 1811 i 1812 we dwunastu księgach wierszem) powstał w latach 1832–1834 w Paryżu, już po klęsce powstania listopadowego. Mickiewicz, jako emigrant, stworzył wyidealizowany obraz świata, którego już nie ma — szlacheckiej Litwy z lat 1811–1812, oglądanej przez pryzmat emigracyjnej nostalgii.

Gatunek: epopeja narodowa — wielki poemat epicki, który przez obraz szlacheckiej Litwy buduje mit utraconej ojczyzny.

Pan Tadeusz wyrasta z osobistego doświadczenia utraty — to epopeja pamięci, a nie kronika. Świat Soplicowa jest „ocalony w słowie", bo realnie już nie istniał.

• Bohater zbiorowy — nie jedna postać, lecz wspólnota szlachecka (naród widziany przez model Soplicowa)
• Inwokacja — „Litwo! Ojczyzno moja…" — uroczysty zwrot jak w eposie antycznym
• Panorama obyczajów — uczty, polowania, grzybobranie, spory, zajazd: szeroki obraz dawnego życia
• Historia w tle — zabory, Napoleon, emigracja — naród wobec utraty państwa
• Mieszanie tonów — komizm, powaga i nostalgia obok siebie

Synkretyzm gatunkowy. Pan Tadeusz nie jest klasyczną epopeją — łączy cechy epiki, gawędy szlacheckiej, sielanki i elegii, a wiersz (trzynastozgłoskowiec) zbliża go do liryki. Mickiewicz twórczo przekształcił wzorzec eposu, dlatego mówimy o epopei narodowej w nowym, romantycznym wydaniu.