Bolesław Prus i Lalka — powieść realistyczna w pozytywizmie
Bolesław Prus to jeden z największych pisarzy polskiego realizmu. Lalka to nie tylko powieść miłosna — to panoramiczny obraz Warszawy końca XIX wieku i kryzysu pozytywistycznych ideałów.
Bolesław Prus — życie i twórczość
Bolesław Prus (właśc. Aleksander Głowacki, 1847–1912) to jeden z najważniejszych pisarzy polskiego pozytywizmu. Jako nastolatek wziął udział w powstaniu styczniowym (1863) — doświadczenie klęski ukształtowało jego nieufność wobec romantycznych zrywów i zwrot ku „pracy organicznej".
Najważniejsze dzieła: Lalka, Emancypantki, Faraon, Placówka, Kamizelka (nowela). Jego styl to realizm, ironia, wnikliwa psychologia postaci i bystra obserwacja społeczna.
narodziny Aleksandra Głowackiego (Bolesława Prusa)
powstanie styczniowe
czas akcji Lalki
druk powieści w odcinkach
wydanie książkowe Lalki
śmierć Prusa
Lalka wyrasta z doświadczenia pozytywizmu, ale pokazuje też kryzys ideałów epoki — dlatego jest tak ważna.
Przykład
Powieść realistyczna w pozytywizmie
Powieść realistyczna ukazuje rzeczywistość społeczną taką, jaka jest. Jej cechy:
- wierność rzeczywistości — szczegółowy, prawdopodobny obraz świata
- wielowątkowość — wiele równoległych historii i postaci
- narrator wszechwiedzący (w Lalce uzupełniony o subiektywny Pamiętnik starego subiekta Rzeckiego)
- krytyka społeczna i diagnoza epoki
- bohaterowie z różnych warstw społecznych
Lalka (druk w odcinkach 1887–1889, wydanie książkowe 1890) to szczyt polskiej powieści realistycznej — łączy wątek miłosny z szeroką panoramą społeczeństwa warszawskiego.
Lalka — powieść realistyczna jako panorama społeczeństwa
Cztery elementy, które pokazują, jak Prus buduje realistyczny obraz epoki
Bohater
Wokulski łączy romantyczną miłość z pozytywistycznym działaniem.
Społeczeństwo
Arystokracja, mieszczaństwo, inteligencja, biedota.
Miasto
Warszawa pokazuje nierówności, ambicje i kryzys epoki.
Ideały
Praca, nauka i postęp zderzają się z egoizmem i biernością.
Realizm Prusa łączy portret bohatera, panoramę społeczną i diagnozę epoki.
Wokulski — bohater rozdarty między epokami
Stanisław Wokulski to bohater rozdwojony . Z jednej strony jest pozytywistą : pracuje, inwestuje, prowadzi sklep, fascynuje się nauką i wynalazkami, pomaga biednym z Powiśla.
Słownictwo
Panorama społeczna Warszawy
Lalka nie jest tylko historią miłosną. To panorama społeczeństwa Warszawy końca XIX wieku — przekrój całej epoki: Warstwa Reprezentanci Co pokazuje --- --- --- Arystokracja Izabela i Tomasz Łęccy, książę duma, próżność, życie ponad stan…
Rzecki i kryzys ideałów pozytywizmu
Ignacy Rzecki — wierny subiekt i przyjaciel Wokulskiego — jest kluczem do romantycznej przeszłości . Reprezentuje pokolenie dawnych nadziei: wiarę w Napoleona (i Napoleona III) jako wyzwoliciela ludów, kult walki o wolność.
Wzorzec
Lalka a europejska powieść realistyczna — Ojciec Goriot
Lalka nie powstała w próżni — to polski głos w wielkim nurcie realizmu europejskiego . Najlepszym punktem odniesienia jest Ojciec Goriot (1834–1835) Honoriusza Balzaka , część monumentalnego cyklu Komedia ludzka — zamierzonego jako pełn…
Jak pisać o Lalce na maturze
Dobra teza: Lalka to nie tylko powieść o miłości Wokulskiego do Izabeli — to realistyczna panorama społeczeństwa i diagnoza kryzysu ideałów pozytywizmu. Pisząc, nie streszczaj tylko wątku miłosnego.
Kluczowe pojęcia
Powieść realistyczna
Gatunek ukazujący rzeczywistość społeczną taką, jaka jest — wielowątkowy, z narratorem wszechwiedzącym, krytyką społeczną i bohaterami z różnych warstw.
Lektura
2 pozycje
Posłuchaj / obejrzyj
3 materiałyW tej lekcji
- 1Bolesław Prus — życie i twórczość
- 2Powieść realistyczna w pozytywizmie
- 3Wokulski — bohater rozdarty między epokami
- 4Panorama społeczna Warszawy
- 5Rzecki i kryzys ideałów pozytywizmu
- 6Lalka a europejska powieść realistyczna — Ojciec Goriot
- 7Jak pisać o Lalce na maturze
- Kluczowe pojęcia
- Lektura
- Posłuchaj / obejrzyj