Sienkiewicz: Potop — powieść historyczna „ku pokrzepieniu serc"
Potop to druga część Trylogii Sienkiewicza — powieść historyczna o najeździe szwedzkim (1655–1660). Pisana „ku pokrzepieniu serc" w czasie zaborów. Jej bohater Andrzej Kmicic przechodzi drogę od warchoła do bohatera narodowego. To lektura obowiązkowa i pytanie jawne matury ustnej.
Sienkiewicz i Trylogia — kontekst
Henryk Sienkiewicz (1846–1916) to najpopularniejszy pisarz polskiego pozytywizmu, laureat Nagrody Nobla (1905) za całokształt twórczości. W czasie zaborów stworzył Trylogię — cykl powieści historycznych pisanych, jak sam napisał, „ku pokrzepieniu serc".
Potop (1886) to druga część Trylogii:
Ogniem i mieczem — część I (powstanie Chmielnickiego)
Potop — część II (najazd szwedzki)
Pan Wołodyjowski — część III (wojny z Turcją)
Quo Vadis — powieść o Rzymie Nerona
Nagroda Nobla za całokształt twórczości
„Ku pokrzepieniu serc". Naród bez państwa potrzebował dumy i nadziei. Sienkiewicz idealizuje przeszłość — pokazuje dawne zwycięstwa i wielkich bohaterów, by czytelnik pod zaborami uwierzył, że Polska potrafi się podźwignąć.
Potop — fabuła i tło historyczne
Tytułowy potop to najazd szwedzki na Rzeczpospolitą (1655–1660) — nawała wroga, która niemal zalała cały kraj. Część magnatów (zdrajcy Janusz i Bogusław Radziwiłłowie) przechodzi na stronę Szwedów; król Jan II Kazimierz ucieka za granicę.
Przełomem staje się obrona Jasnej Góry w Częstochowie pod wodzą przeora Augustyna Kordeckiego — symbol oporu, który budzi naród do walki.
Bieg wydarzeń w Potopie
Od klęski i zdrady do zwycięskiego zrywu
Najazd
Szwedzi zalewają kraj (1655)
Zdrada
Radziwiłłowie układają się z wrogiem (Kiejdany)
Jasna Góra
obrona klasztoru — przełom i znak nadziei
Zryw
naród i król odzyskują kraj
Pamiętaj: Sienkiewicz splata prawdę historyczną (Jasna Góra, Radziwiłłowie) z fikcyjnymi losami bohaterów.
Obok wielkich wydarzeń toczy się wątek miłosny: Andrzej Kmicic i Oleńka Billewiczówna — to przez ich losy odbiorca przeżywa historię.
Kmicic — bohater dynamiczny
Andrzej Kmicic to jeden z najlepszych przykładów bohatera dynamicznego w polskiej literaturze — postać, która przechodzi gruntowną przemianę wewnętrzną. Kmicic przyjmuje pseudonim Babinicz , by w ukryciu naprawić zło.
Powieść historyczna i archaizacja
Potop to wzorcowa powieść historyczna : łączy prawdę dziejową (potop szwedzki, obrona Jasnej Góry, realne postaci) z fikcją (losy Kmicica i Oleńki). Sienkiewicz traktuje jednak historię swobodnie — idealizuje ją, by „pokrzepić serca".
Potop na maturze
Na maturze Potop to lektura obowiązkowa i pytanie jawne części ustnej . Najczęstsze konteksty: przemiana bohatera, patriotyzm, funkcje powieści historycznej, obraz wojny i narodu.
Kluczowe pojęcia
Powieść historyczna
Gatunek łączący prawdę dziejową (potop szwedzki, obrona Jasnej Góry) z fikcją literacką (losy Kmicica i Oleńki); historia jest tłem i bohaterem zarazem.
Lektura
1 pozycjaPosłuchaj / obejrzyj
3 materiały