Rozprawka maturalna — teza, argument, przykład, wniosek
Rozprawka nie jest luźnym wypracowaniem, tylko dowodzeniem: stawiasz tezę, dajesz argumenty, podpinasz lektury i prowadzisz czytelnika do wniosku. Największy błąd to streszczanie książek zamiast używania ich jako dowodów.
Po co w ogóle jest rozprawka
Rozprawka problemowa to nie jest tekst, w którym masz pokazać, że „znasz lekturę”. To tekst, w którym masz udowodnić własne stanowisko. Lektura jest materiałem dowodowym, a nie celem samym w sobie. Możesz znać fabułę bardzo dobrze, ale jeśli tylko ją streszczasz, praca robi się opisowa i traci siłę argumentacji.
Najprostsza definicja brzmi tak: rozprawka to uporządkowana odpowiedź na problem. Problem zwykle da się sprowadzić do pytania: czy coś jest prawdą? czy człowiek może coś zrobić? od czego zależy wybór? jak literatura pokazuje daną wartość? Twoja odpowiedź to teza albo hipoteza. Potem musisz ją obronić. Teza to stanowisko pewne, hipoteza — ostrożniejsze, rozważane. Zanim zaczniesz: sprawdź polecenie — ile i jakich odwołań wymaga zadanie (aktualne zasady podają informatory CKE), zamiast pisać zawsze ten sam schemat.
Rozprawka działa jak rozprawa w sądzie: teza to Twoje stanowisko, argumenty to dowody, a lektury to świadkowie.
Dobra analogia: nie piszesz recenzji serialu. Piszesz uzasadnienie, dlaczego Twoja interpretacja ma sens. Każdy akapit powinien odpowiadać na pytanie: „co ten przykład udowadnia?”.
Przykład
Teza, argument, przykład, wniosek
Najbezpieczniejszy akapit argumentacyjny ma cztery części: argument, przykład, analizę i wniosek cząstkowy. Wielu uczniów robi tylko przykład, czyli streszcza wydarzenie z lektury. To za mało. Przykład ma służyć argumentowi, a nie zastępować argument. Zasada: jeden akapit = jeden argument. I pamiętaj: argument ≠ przykład ≠ streszczenie — samo streszczenie fabuły nie jest argumentem. Główna formuła: teza → argument → przykład → analiza → wniosek.
| Element | Po co jest | Słaby wariant | Dobry wariant |
|---|---|---|---|
| Teza | odpowiada na temat | „Moim zdaniem temat jest ciekawy” | „Literatura pokazuje, że wolność wymaga odpowiedzialności” |
| Argument | mówi, dlaczego teza jest prawdziwa | „Pierwszym argumentem jest Lalka” | „Człowiek może stracić wolność, gdy podporządkuje życie jednej obsesji” |
| Przykład | daje materiał z lektury | streszczenie całej fabuły | konkretna sytuacja Wokulskiego, Konrada, Cezarego |
| Analiza | łączy przykład z tezą | „to pokazuje, że tak było” | wyjaśnienie, co przykład dowodzi i dlaczego |
| Wniosek | zamyka akapit | brak | jedno zdanie wracające do problemu |
Zauważ ważną rzecz: argument nie powinien brzmieć jak tytuł lektury. Zdanie „Pierwszym argumentem jest Przedwiośnie” jest nielogiczne, bo książka nie jest argumentem. Książka jest przykładem. Argumentem może być na przykład: „marzenia społeczne mogą mobilizować, ale mogą też prowadzić do rozczarowania, gdy zderzą się z rzeczywistością”. Dopiero potem podpinasz Cezarego Barykę i szklane domy.
Łańcuch argumentacji
Sześć ogniw dobrego akapitu
Temat
co mam rozstrzygnąć?
Teza
jakie jest moje stanowisko?
Argument
dlaczego tak uważam?
Przykład
która lektura/scena to pokazuje?
Analiza
jak przykład dowodzi argumentu?
Wniosek
co z tego wynika dla tematu?
Zapamiętaj: Jeśli wypada jedno ogniwo, akapit zaczyna być streszczeniem albo luźną refleksją.
Najbezpieczniejsza struktura pracy
Dobra rozprawka nie musi być oryginalna formalnie. Ona ma być czytelna.
Jak pisać to na maturze i sprawdzianie
Na maturze lub sprawdzianie nie wygrywa ten, kto napisze najwięcej. Wygrywa ten, kto najczytelniej odpowie na temat.
Kluczowe pojęcia
Teza
Jasne stanowisko wobec problemu, czyli odpowiedź na temat pracy
Posłuchaj / obejrzyj
4 materiały