Krzywa tolerancji ekologicznej — prawo Shelforda

Co się właśnie stało?

Rozszerzyłeś zakres tolerancji gatunku — dzwon krzywej zrobił się szeroki. Ten sam czynnik $x$, przy którym wąski gatunek (stenobiont) był już martwy, dla szerokiego gatunku (eurybionta) leży wciąż w strefie tolerancji, a nawet blisko optimum.

Prawo tolerancji Shelforda:

Występowanie i liczebność gatunku ogranicza nie tylko niedomiar, lecz również nadmiar każdego czynnika (temperatury, wilgotności, zasolenia, światła). Każdy czynnik ma dolną i górną granicę, między którymi organizm przeżywa.

Krzywa tolerancji:

— dzwonowata krzywa kondycji/liczebności w zależności od wartości czynnika $x$. W wierzchołku leży optimum ekologiczne ($x_{opt}$), a $\sigma$ to szerokość zakresu tolerancji.

Trzy strefy i granice zakresu:

Strefa optimum — najlepsze warunki, największa liczebność. Strefa tolerancji (flanki) — organizm żyje, ale w gorszej kondycji, między minimum a maksimum. Poza zakresem — czynnik przekracza granice, liczebność spada do zera (śmierć).

Stenobiont vs eurybiont:

Stenobiont ma wąski zakres tolerancji (małe $\sigma$) — jest wrażliwy, ginie przy niewielkim wahaniu. Eurybiont ma szeroki zakres (duże $\sigma$) — znosi duże zmiany czynnika. Przedrostki: steno- = wąski, eury- = szeroki.

Gatunki wskaźnikowe (bioindykatory):

Właśnie stenobionty, przez wąską tolerancję, są bioindykatorami — ich obecność zdradza stan środowiska (np. porosty jako wskaźniki czystości powietrza, larwy jętek jako wskaźniki czystej wody).

Po co Ci to na maturze:

Zadania z krzywą tolerancji to klasyka ekologii: odczytaj optimum i granice zakresu, wskaż strefy, porównaj steno- z eurybiontem, wyjaśnij rolę bioindykatorów. Zawsze pamiętaj, że ogranicza zarówno niedomiar, jak i nadmiar czynnika.

Zapamiętaj: szerszy zakres tolerancji = eurybiont = większa odporność na zmiany. Poza granicami zakresu liczebność zawsze spada do zera — decyduje szerokość dzwonu, nie tylko odległość od optimum.