Sukcesja ekologiczna — od skały do lasu
Przesuwaj czas i obserwuj przemianę ekosystemu. Sukcesja pierwotna startuje na gołej skale (gatunki pionierskie tworzą glebę), prowadząc przez trawy i krzewy do lasu (klimaks).
Opiszę miejsce, w którym rusza sukcesja — rozpoznaj jej typ. Klucz: czy na starcie jest już gleba?
Co się właśnie stało?
Czas płynie, a teren przechodzi kolejne stadia: goła skała pokrywa się porostami, które kruszą podłoże i tworzą pierwszą glebę, potem pojawiają się trawy, krzewy, aż w końcu las — stadium klimaksowe, stabilne i najbogatsze gatunkowo.
Sukcesja pierwotna:
Zaczyna się na podłożu pozbawionym życia (skała, lawa, wydma) — gleby jeszcze nie ma, budują ją dopiero organizmy pionierskie.
Sukcesja wtórna:
Rusza tam, gdzie gleba już istnieje — po pożarze, powodzi czy porzuceniu pola. Dlatego biegnie szybciej niż pierwotna: nie trzeba budować gleby od zera.
Dlaczego to działa?
Każde stadium zmienia środowisko (buduje glebę, zatrzymuje wodę, daje cień), przygotowując grunt pod gatunki następnego stadium. To — jedni umożliwiają wejście drugim, aż do względnej równowagi w klimaksie.
Po co Ci to na maturze:
Klucz to rozróżnienie: pierwotna = brak gleby na starcie (skała), wtórna = gleba już jest (po zaburzeniu). Umiej wskazać organizmy pionierskie (porosty) i stadium klimaksowe (las) oraz to, że różnorodność gatunków rośnie w czasie sukcesji.
Zapamiętaj: sukcesja pierwotna startuje z gołej skały bez gleby, wtórna — z gotowej gleby po zaburzeniu; obie dążą do stabilnego klimaksu (lasu).
Teoria i wzory
Czym jest sukcesja
Sukcesja to kierunkowa zmiana ekosystemu w czasie — jedne zespoły organizmów zastępują kolejne, aż do stanu stabilnego.
Sukcesja pierwotna vs wtórna
- pierwotna — startuje na podłożu bez życia i gleby (goła skała, lawa); gatunki pionierskie (porosty, mchy) tworzą glebę; trwa bardzo długo
- wtórna — zachodzi na istniejącej glebie po zaburzeniu (np. pożarze); przebiega szybciej
Kierunek zmian i klimaks
- rośnie różnorodność gatunkowa i złożoność sieci troficznych
- końcowym, stabilnym stadium jest klimaks (np. las) — pozostaje w równowadze, dopóki nie zakłóci go nowe zaburzenie
To box jakościowy — sukcesję opisują etapy i zasady, nie równania.
Uczysz? Umieść ten eksperyment na swojej stronie.
Darmowy widget — wklej na stronę szkoły, bloga lub notatki. Linkuje do pełnej wersji.
Najczęstsze pytania
›Gdzie zaczyna się sukcesja pierwotna?
Na podłożu bez życia i gleby (goła skała, lawa).
›Czym różni się sukcesja wtórna?
Zachodzi na istniejącej glebie po zaburzeniu (np. pożarze) — szybciej.
›Co to stadium klimaksowe?
Stabilny, dojrzały ekosystem końcowy sukcesji.