Typy doboru naturalnego

Co się właśnie stało?

Dobór naturalny przekształca rozkład cechy w populacji — zmienia częstości alleli i form, faworyzując jedne fenotypy kosztem innych. Zależnie od tego, które fenotypy mają przewagę, wyróżniamy trzy typy doboru.

Trzy typy doboru:

Kierunkowy — faworyzuje jedną skrajność, więc przesuwa średnią cechy (np. stopniowe wydłużanie dziobów w kolejnych pokoleniach). Zmienność zostaje podobna.

Stabilizujący — faworyzuje osobniki przeciętne i eliminuje skrajności, więc zawęża zmienność (np. masa noworodków — zbyt małe i zbyt duże mają mniejsze szanse).

Rozrywający — faworyzuje obie skrajności, a forma pośrednia traci; rozkład rozpada się na dwa szczyty (np. dwie wielkości dziobów dopasowane do twardych i miękkich nasion).

Kluczowy niezmiennik:

Dobór działa na istniejącej zmienności — przesuwa częstości alleli i cech, ale nie tworzy nowych alleli. Źródłem nowej zmienności są mutacje i rekombinacja; dobór jedynie „przesiewa" to, co już jest. Dlatego pole pod krzywą (liczebność) traktujemy jako zachowane:

Stabilizujący zmniejsza wariancję $\mathrm{Var}(x)$, kierunkowy zmienia średnią $\bar{x}$, rozrywający zwiększa $\mathrm{Var}(x)$ i może zapoczątkować specjację.

Po co Ci to na maturze:

Klasyczne pytanie CKE: rozpoznaj typ doboru z opisu lub wykresu rozkładu cechy. Chwyt: sprawdź, co dzieje się ze średnią i zmiennością. Przesuwa średnią → kierunkowy. Zawęża → stabilizujący. Dwa szczyty → rozrywający. Łączy się z doborem naturalnym i regułą Hardy'ego–Weinberga.

Zapamiętaj: kierunkowy przesuwa średnią, stabilizujący zawęża zmienność, rozrywający tworzy dwa szczyty — a dobór zawsze działa na już istniejącej zmienności, nie tworzy nowych alleli.