Fototropizm — auksyny kierują wzrostem
Zmieniaj kierunek światła. Auksyny gromadzą się po zacienionej stronie pędu i przyspieszają tam wzrost, więc pęd wygina się w stronę światła (fototropizm dodatni).
Dam Ci kierunek światła θ — przewidź, w którą stronę wygnie się pęd (bez suwaka). Dodatni θ = światło z prawej, θ = 0 = światło z góry.
Co się właśnie stało?
Światło pada z boku, a pęd wygina się w jego stronę. To fototropizm dodatni — sterowany hormonem wzrostu, auksyną.
Mechanizm (hipoteza Cholodnego–Wenta):
Auksyny wędrują na stronę zacienioną pędu, a szybkość wydłużania komórek jest wprost proporcjonalna do ich stężenia:
Strona zacieniona rośnie szybciej niż oświetlona, więc pęd wygina się ku światłu.
Od czego zależy wygięcie?
Im większa asymetria światła (większy kąt boczny) i im dłuższa ekspozycja, tym mocniejsze wygięcie. Przy świetle padającym z góry () auksyny rozkładają się równomiernie i siewka rośnie prosto.
A korzeń?
Korzeń reaguje na te same auksyny odwrotnie — duże stężenie hamuje jego wzrost. Dlatego korzeń wygina się od światła (fototropizm ujemny) i w dół, ku sile grawitacji (geotropizm dodatni).
Po co Ci to na maturze:
Zadania o tropizmach lubią pytać „dzięki czemu?" — odpowiedź to zawsze nierównomierny rozkład auksyn, nie grawitacja i nie „światło samo w sobie". Chwyt: wskaż stronę zacienioną → tam więcej auksyn → tam szybszy wzrost → wygięcie ku światłu.
Zapamiętaj: auksyny gromadzą się po stronie zacienionej i tam przyspieszają wzrost — dlatego pęd wygina się ku światłu (fototropizm dodatni).
Teoria i wzory
Fototropizm dodatni pędu
Fototropizm to wzrost ukierunkowany światłem. Pęd rośnie ku światłu (fototropizm dodatni), co zwiększa powierzchnię pochłaniania światła do fotosyntezy.
Rola auksyn
- auksyny to hormony roślinne pobudzające wydłużanie komórek
- pod wpływem światła auksyny gromadzą się po zacienionej stronie pędu
- tam komórki wydłużają się szybciej, więc pęd wygina się w stronę światła
Kluczowa zależność
Im silniejsze jednostronne oświetlenie, tym większa różnica wzrostu obu stron i wyraźniejsze wygięcie.
Różnica korzeń–pęd
Korzenie reagują odwrotnie — rosną od światła (fototropizm ujemny), bo w korzeniu wysokie stężenie auksyn wzrost hamuje. To box jakościowy — opisują go zasady, nie wzory.
Uczysz? Umieść ten eksperyment na swojej stronie.
Darmowy widget — wklej na stronę szkoły, bloga lub notatki. Linkuje do pełnej wersji.
Najczęstsze pytania
›Dlaczego roślina rośnie ku światłu?
Auksyny po stronie zacienionej wydłużają komórki, wyginając pęd ku światłu.
›Co to auksyny?
Hormony roślinne regulujące wzrost wydłużeniowy komórek.
›Co to fototropizm ujemny?
Wzrost od światła — tak reagują korzenie.