Transport w roślinie — ksylem i floem
Porównaj dwie tkanki przewodzące. Ksylem prowadzi wodę z solami z korzeni w górę (napęd: transpiracja), a floem rozprowadza cukry z liści do miejsc wzrostu.
Dam Ci ładunek lub opis przepływu — przypisz go do tkanki. Chwyt: nazwij ładunek — woda ⇒ ksylem, cukry ⇒ floem.
Co się właśnie stało?
Roślina ma dwa niezależne szlaki transportu. Woda z korzeni wędruje ku górze ksylemem, a cukry z liści rozprowadza floem. To dwa różne kierunki i dwa różne „ładunki".
Ksylem (drewno) — woda w górę:
Transportuje wodę z solami mineralnymi z korzeni do liści. Napęd to transpiracja (parowanie wody z liści) i kohezja — spójność cząsteczek wody, dzięki której cały słup wody jest „wyciągany" ku górze. Przepływ jest jednokierunkowy, ↑.
Floem (łyko) — asymilaty do sinków:
Transportuje produkty fotosyntezy (głównie sacharozę) ze źródeł (liście) do miejsc zapotrzebowania — korzeni, owoców, wierzchołków wzrostu. Płynie w dół i w górę, zależnie od tego, gdzie akurat brakuje cukru. Napęd: różnica ciśnienia osmotycznego (załadunek i rozładunek cukrów).
Bilans w skrócie:
Zapamiętaj podział: , . To najczęstsze źródło pomyłek.
Po co Ci to na maturze:
Zadania o transporcie zawsze sprawdzają, czy nie mylisz szlaków. Chwyt: najpierw nazwij ładunek (woda czy cukier?), a kierunek i tkanka wyjdą same — woda ⇒ ksylem, w górę; cukry ⇒ floem, do sinków.
Zapamiętaj: ksylem = woda z solami w górę (transpiracja + kohezja); floem = asymilaty do miejsc zapotrzebowania. Dwa szlaki, dwa kierunki.
Teoria i wzory
Dwie tkanki przewodzące
Roślina ma dwa niezależne „rurociągi":
- ksylem (drewno) — prowadzi wodę z solami mineralnymi z korzeni w górę; tworzą go martwe, zdrewniałe elementy; napęd: transpiracja i kohezja wody (transport bierny, bez ATP)
- floem (łyko) — rozprowadza asymilaty (cukry z fotosyntezy) z liści do miejsc wzrostu i magazynowania; tworzą go żywe komórki; transport aktywny (z udziałem energii)
Kierunki transportu
- ksylem: zwykle jednokierunkowo w górę
- floem: w obu kierunkach — od źródła (liść) do odbiorcy (korzeń, owoc, wierzchołek)
Kluczowa zależność
Transport w ksylemie napędza parowanie z liści — im intensywniejsza transpiracja, tym silniejszy ciąg wody. To box jakościowy — opisują go zasady, nie wzory.
Uczysz? Umieść ten eksperyment na swojej stronie.
Darmowy widget — wklej na stronę szkoły, bloga lub notatki. Linkuje do pełnej wersji.
Najczęstsze pytania
›Czym płynie woda z korzeni?
Ksylemem (drewnem), ku górze — napędza to transpiracja i kohezja wody.
›Co transportuje floem?
Produkty fotosyntezy (cukry) do miejsc zapotrzebowania.
›Co napędza transport w ksylemie?
Parowanie wody z liści (transpiracja) „zasysa" słup wody.