Dziedziczenie grup krwi AB0 — allele wielokrotne i kodominacja
Co zrobimy: Skrzyżujemy rodziców o wybranych grupach krwi i sprawdzimy, jakie grupy mogą mieć ich dzieci.
Co widzisz na ekranie: Rodziców z genotypem i grupą krwi, z których gamety wpadają do szachownicy Punnetta 2×2; przełączniki genotypów obojga rodziców. Pola tabeli zabarwiają się według grupy krwi dziecka (A, B, AB, 0). Odczyty: gamety, możliwe genotypy i grupy krwi potomstwa oraz ich procenty.
Co się właśnie stało?
Z rodziców o grupie A i B wyszły dzieci wszystkich czterech grup — A, B, AB i 0. Zaskakujące, ale w pełni zgodne z genetyką.
Trzy allele jednego genu:
grupę krwi wyznaczają trzy allele — Iᴬ, Iᴮ oraz i. To przykład alleli WIELOKROTNYCH (gen ma więcej niż dwie wersje, choć osobnik ma tylko dwie).
Kto kogo maskuje?
Iᴬ i Iᴮ są KODOMINUJĄCE — jeśli spotkają się razem (IᴬIᴮ), ujawniają się OBA naraz, dając grupę AB. Allel i jest recesywny — grupa 0 to genotyp ii.
Skąd wszystkie grupy z A×B?
Rodzic A (Iᴬi) daje gamety Iᴬ lub i; rodzic B (Iᴮi) daje Iᴮ lub i. Kombinacje: IᴬIᴮ (AB), Iᴬi (A), Iᴮi (B), ii (0) — po jednym z każdej grupy.
Po co Ci to na maturze:
allele wielokrotne, kodominacja i krzyżówki grup krwi to częsty motyw genetyki. Chwyt: wypisz allele rodziców, zrób szachownicę, przypisz grupy wg reguł.
Zapamiętaj: grupę krwi kodują trzy allele; Iᴬ i Iᴮ są kodominujące (razem = AB), a i jest recesywne (ii = grupa 0). Dlatego rodzice A i B mogą mieć dziecko każdej grupy.
Najczęstsze pytania
›Jakie allele decydują o grupie krwi AB0?
Trzy allele jednego genu: IA, IB (kodominujące) oraz i (recesywny) — to przykład alleli wielokrotnych.
›Dlaczego istnieje grupa AB?
Bo allele IA i IB są kodominujące — gdy wystąpią razem (IAIB), ujawniają się oba naraz.
›Czy rodzice o grupach A i B mogą mieć dziecko z grupą 0?
Tak — jeśli oboje są nosicielami allelu i (IAi × IBi), dziecko może odziedziczyć ii, czyli grupę 0.