Mapy genetyczne — częstość rekombinacji
Im dalej od siebie leżą dwa geny na chromosomie, tym częściej crossing-over je rozdziela. Częstość rekombinantów (w %) w przybliżeniu równa się odległości w centymorganach (1 cM ≈ 1% rekombinantów), maksymalnie do ~50%. Geny sprzężone (blisko) dają mniej niż 50% rekombinantów; geny na różnych chromosomach — zawsze ~50%. Zmień odległość i liczbę potomstwa.
Dam Ci docelowe RF — ustaw suwakiem odległość genów d tak, by je uzyskać. Pamiętaj: 1 cM ≈ 1% RF.
Co się właśnie stało?
Przysunęliśmy geny A i B blisko siebie. Odcinek chromosomu między nimi zrobił się krótki, więc crossing-over rzadko go przecina — rekombinantów jest wyraźnie mniej niż połowa. To sprzężenie genów.
Częstość rekombinacji (RF):
— to udział potomków, u których allele A i B rozeszły się inaczej niż u rodzica. RF mierzymy, licząc potomstwo o nowych kombinacjach cech.
1 centymorgan (cM):
Odległość genów na mapie genetycznej wyrażamy w cM: 1 cM to średnio 1% rekombinantów. Z częstości rekombinacji dla wielu par genów budujemy mapę genetyczną — układamy geny w kolejności i podajemy odstępy między nimi.
Dlaczego sufit to 50%?
Geny bardzo daleko od siebie — albo na różnych chromosomach — dziedziczą się niezależnie (II prawo Mendla), więc rekombinantów jest dokładnie tyle co rodzicielskich: 50%. Częstość rekombinacji nie może tego przekroczyć, dlatego pasek RF nasyca się na 50%.
Po co Ci to na maturze:
RF = rekombinanty / całe potomstwo · 100%, a 1 cM ≈ 1% RF — z tego liczysz odległości i budujesz mapy genetyczne. Chwyt: policz potomstwo o nowych kombinacjach cech, podziel przez wszystkie, i odczytaj cM (pamiętając o suficie 50%).
Zapamiętaj: im bliżej siebie leżą geny, tym silniejsze sprzężenie i mniej rekombinantów; RF ≈ odległość w cM, ale nigdy nie przekroczy 50%.
Teoria i wzory
Sprzężenie i rekombinacja
Geny leżące na tym samym chromosomie dziedziczą się razem (są sprzężone). Rozdziela je crossing-over — wymiana odcinków między chromosomami homologicznymi w profazie I mejozy. Powstają wtedy osobniki rekombinowane.
Częstość rekombinacji a odległość
Im dalej od siebie leżą dwa geny, tym częściej crossing-over je rozdziela:
Odległość w jednostkach mapy: rekombinantów.
Kluczowe zależności
- maksymalna częstość rekombinacji to ~50% (geny bardzo daleko lub na różnych chromosomach)
- geny sprzężone (blisko) → mniej niż 50% rekombinantów
- rośnie częstość rekombinacji → rośnie odległość genów na mapie
Oznaczenia: — centymorgan, jednostka odległości genetycznej.
Uczysz? Umieść ten eksperyment na swojej stronie.
Darmowy widget — wklej na stronę szkoły, bloga lub notatki. Linkuje do pełnej wersji.
Najczęstsze pytania
›Co to centymorgan?
Jednostka odległości genetycznej: 1 cM odpowiada 1% rekombinantów w potomstwie. Służy do budowy map genetycznych.
›Dlaczego bliskie geny rzadko się rozdzielają?
Bo między blisko leżącymi loci rzadko dochodzi do crossing-over — są sprzężone i najczęściej dziedziczone razem.
›Co to crossing-over?
Wymiana odcinków między chromosomami homologicznymi w profazie I mejozy — źródło rekombinacji genetycznej.