Naczynia krwionośne — tętnice, żyły, włośniczki

Co się właśnie stało?

Serce tłoczy krew do tętnic pod wysokim ciśnieniem. Wraz z oddalaniem się od serca ciśnienie spada: jest wysokie w tętnicach, pośrednie i malejące w naczyniach włosowatych, a najniższe w żyłach.

Trzy typy naczyń:

Tętnice — prowadzą krew od serca, ciśnienie najwyższe, więc mają grube, sprężyste, mięśniowe ściany i wąskie światło.

Naczynia włosowate — ściana z jednej warstwy komórek (śródbłonka); tu zachodzi wymiana gazów, składników odżywczych i produktów przemiany materii między krwią a tkankami.

Żyły — prowadzą krew do serca, ciśnienie niskie, ściana cienka, światło szerokie; powrót krwi wspomagają zastawki zapobiegające cofaniu się krwi.

Ciśnienie w naczyniach (orientacyjnie):

$\approx 100\;\text{mmHg}$ w tętnicach, $\approx 25\;\text{mmHg}$ w naczyniach włosowatych i $\approx 10\;\text{mmHg}$ w żyłach. Dlatego pomiar ciśnienia tętniczego wykonujemy na tętnicy ramiennej.

Dlaczego żyły mają zastawki?

W żyłach ciśnienie jest za niskie, by samo pchało krew z powrotem do serca — zwłaszcza z nóg, pod górę. Skurcze mięśni szkieletowych „wyciskają" żyły, a zastawki wymuszają jednokierunkowy przepływ ku sercu.

Po co Ci to na maturze:

Klasyczne zadanie każe rozpoznać naczynie z opisu lub rysunku i uzasadnić budowę funkcją. Chwyt: najpierw ustal kierunek (od serca = tętnica, do serca = żyła), potem dopasuj ciśnienie i budowę ściany. Zastawki + cienka ściana = żyła; jedna warstwa komórek = włośniczka.

Zapamiętaj: tętnice prowadzą krew od serca pod najwyższym ciśnieniem (grube ściany), żyły — do serca pod niskim ciśnieniem (zastawki), a naczynia włosowate służą wymianie.