Autonomiczny układ nerwowy

Co się właśnie stało?

Przy pełnym stresie sylwetka „przełączyła się" na część współczulną: serce bije szybciej, źrenice się rozszerzyły, wzrosła glukoza, a trawienie niemal ustało. To reakcja „walcz lub uciekaj" — organizm mobilizuje energię tu i teraz.

Autonomiczny (wegetatywny) układ nerwowy:

steruje narządami wewnętrznymi niezależnie od naszej woli — tętnem, ciśnieniem, źrenicami, trawieniem, wydzielaniem. Dzieli się na dwie antagonistyczne części:

Współczulna — mobilizacja w stresie („walcz lub uciekaj"): ↑tętno, rozszerzenie źrenic, ↑glukozy, hamowanie trawienia. Przywspółczulna — regeneracja w spoczynku („odpoczywaj i traw"): ↓tętno, zwężenie źrenic, pobudzenie trawienia.

Co to znaczy w praktyce?

Obie części działają na te same narządy, ale przeciwstawnie — jak gaz i hamulec. Zwykle jedna przeważa zależnie od sytuacji, dzięki czemu organizm płynnie dostosowuje pracę serca, oddechu czy jelit do potrzeb chwili (homeostaza).

Po co Ci to na maturze:

Typowe zadania każą przypisać objawy (kołatanie serca, „szerokie" źrenice, sucha buzia) do właściwej części albo wyjaśnić antagonizm. Chwyt: zapytaj „stres czy odpoczynek?" — stres = współczulna, spokój = przywspółczulna.

Zapamiętaj: układ autonomiczny działa bez udziału woli, a jego dwie części są antagonistami — współczulna „walcz lub uciekaj", przywspółczulna „odpoczywaj i traw".