Krzywa dysocjacji hemoglobiny — efekt Bohra

Co się właśnie stało?

Wzrost CO₂ i temperatury (jak w pracującym mięśniu) przesunął krzywą w prawo. Saturacja w tkance spadła — hemoglobina uwolniła więcej tlenu dokładnie tam, gdzie komórki go potrzebują. W płucach saturacja została prawie taka sama, więc krew wciąż ładuje się tlenem „pod korek".

Krzywa dysocjacji (saturacja Hilla):

$S$ — wysycenie hemoglobiny tlenem (0–100%), $pO_2$ — ciśnienie parcjalne tlenu, $n\approx2{,}7$ — współczynnik Hilla, $P_{50}$ — ciśnienie, przy którym Hb jest wysycona w 50%.

Skąd kształt litery S (sigmoida)?

Hemoglobina ma cztery podjednostki. Przyłączenie jednej cząsteczki O₂ ułatwia przyłączenie następnych — to kooperatywność. Dlatego krzywa nie jest prosta, lecz ma charakterystyczny sigmoidalny kształt: strome zbocze świetnie różnicuje „ładowanie" w płucach od „oddawania" w tkankach.

Czym jest $P_{50}$?

To miara powinowactwa. Niskie $P_{50}$ = Hb chętnie trzyma tlen (krzywa w lewo). Wysokie $P_{50}$ = Hb łatwiej oddaje tlen (krzywa w prawo). CO₂, kwasota (niskie pH) i ciepło podnoszą $P_{50}$ — przesuwają krzywą w prawo.

Efekt Bohra — tlen tam, gdzie trzeba:

Pracujący mięsień produkuje CO₂, kwas mlekowy (spadek pH) i ciepło. To sygnały „tu jest wysiłek". Hemoglobina reaguje przesunięciem krzywej w prawo i oddaje więcej tlenu właśnie w tych tkankach. W spoczynkowej tkance krzywa jest bardziej w lewo — tlen zostaje we krwi na później.

Niezmiennik: płuca ładują się mimo wszystko

Przy pO₂ ≈ 100 mmHg (pęcherzyki płucne) krzywa jest już na płaskim plateau. Dlatego nawet po przesunięciu w prawo saturacja w płucach zostaje ≈ 95–98% — organizm nie traci zdolności pobierania tlenu, a tylko poprawia jego oddawanie.

Po co Ci to na maturze:

Wykres saturacji Hb z zaznaczonym efektem Bohra to klasyka zadań z fizjologii. Zawsze tłumacz: prawo = niższe powinowactwo = więcej oddanego tlenu; sigmoida = kooperatywność; $P_{50}$ = punkt 50% wysycenia.

Zapamiętaj: CO₂, kwas i ciepło przesuwają krzywą w prawo — hemoglobina oddaje więcej tlenu w pracującej tkance, a w płucach i tak wysyca się prawie w 100%.