Dysproporcjonowanie — utlenianie i redukcja naraz
Wybierz reakcję dysproporcjonowania (np. Cl₂ → Cl⁻ + ClO⁻). Ten sam pierwiastek na pośrednim stopniu utlenienia część atomów utlenia (↑), a część redukuje (↓) — rozchodzi się w dwie strony na osi stopni utlenienia.
Dam Ci reakcję — oceń, czy to dysproporcjonowanie (ten sam pierwiastek naraz się utlenia i redukuje), czy zwykła redoks.
Co się właśnie stało?
Atomy jednego pierwiastka (Cl) na pośrednim stopniu utlenienia rozeszły się w dwie strony. Część podniosła stopień utlenienia (utlenianie), część go obniżyła (redukcja) — w jednej reakcji, bez udziału innego reduktora czy utleniacza.
Dysproporcjonowanie (dysmutacja):
— to reakcja redoks, w której ten sam pierwiastek jest jednocześnie utleniaczem i reduktorem. Warunek: pierwiastek musi być na pośrednim stopniu utlenienia (musi mieć „dokąd" pójść w górę i w dół).
Co to znaczy w praktyce?
Liczba elektronów oddanych przez atomy utleniane równa się liczbie elektronów pobranych przez atomy redukowane. To on decyduje o współczynnikach — stąd np. w gorącym roztworze zasady:
Chlor 0 → −1 (5 atomów, redukcja) oraz 0 → +5 (1 atom, utlenianie): 5·1 e⁻ = 1·5 e⁻.
Po co Ci to na maturze:
Poznasz dysproporcjonowanie po jednym substracie, w którym pierwiastek pojawia się w produktach na dwóch różnych stopniach utlenienia. Chwyt: wypisz stopnie utlenienia, zaznacz który atom idzie w górę, a który w dół, i zbilansuj elektrony n↑·Δ↑ = n↓·Δ↓.
Zapamiętaj: w dysproporcjonowaniu ten sam pierwiastek jednocześnie się utlenia i redukuje — jest naraz utleniaczem i reduktorem, a elektrony oddane równają się pobranym.
Teoria i wzory
Czym jest dysproporcjonowanie
To szczególna reakcja redoks, w której ten sam pierwiastek jednocześnie się utlenia i redukuje — część jego atomów podnosi stopień utlenienia, część obniża.
Warunek
Jest możliwe, gdy pierwiastek występuje na pośrednim stopniu utlenienia — może iść zarówno „w górę", jak i „w dół".
Przykład
Chlor (stopień 0) w roztworze zasady: Tu chlor przechodzi: (w , redukcja) oraz (w , utlenianie). Na osi stopni utlenienia atomy „rozchodzą się" w dwie strony.
To zagadnienie opieramy na analizie stopni utlenienia i równaniu reakcji — jest jakościowe.
Uczysz? Umieść ten eksperyment na swojej stronie.
Darmowy widget — wklej na stronę szkoły, bloga lub notatki. Linkuje do pełnej wersji.
Najczęstsze pytania
›Co to dysproporcjonowanie?
Reakcja, w której ten sam pierwiastek jednocześnie się utlenia i redukuje.
›Kiedy jest możliwe?
Gdy pierwiastek występuje na pośrednim stopniu utlenienia (może iść w górę i w dół).
›Podaj przykład.
Cl₂ + 2NaOH → NaCl + NaClO + H₂O (chlor 0 → −1 oraz +1).