Dysproporcjonowanie — utlenianie i redukcja naraz

Co się właśnie stało?

Atomy jednego pierwiastka (Cl) na pośrednim stopniu utlenienia rozeszły się w dwie strony. Część podniosła stopień utlenienia (utlenianie), część go obniżyła (redukcja) — w jednej reakcji, bez udziału innego reduktora czy utleniacza.

Dysproporcjonowanie (dysmutacja):

— to reakcja redoks, w której ten sam pierwiastek jest jednocześnie utleniaczem i reduktorem. Warunek: pierwiastek musi być na pośrednim stopniu utlenienia (musi mieć „dokąd" pójść w górę i w dół).

Co to znaczy w praktyce?

Liczba elektronów oddanych przez atomy utleniane równa się liczbie elektronów pobranych przez atomy redukowane. To on decyduje o współczynnikach — stąd np. w gorącym roztworze zasady:

Chlor 0 → −1 (5 atomów, redukcja) oraz 0 → +5 (1 atom, utlenianie): 5·1 e⁻ = 1·5 e⁻.

Po co Ci to na maturze:

Poznasz dysproporcjonowanie po jednym substracie, w którym pierwiastek pojawia się w produktach na dwóch różnych stopniach utlenienia. Chwyt: wypisz stopnie utlenienia, zaznacz który atom idzie w górę, a który w dół, i zbilansuj elektrony n↑·Δ↑ = n↓·Δ↓.

Zapamiętaj: w dysproporcjonowaniu ten sam pierwiastek jednocześnie się utlenia i redukuje — jest naraz utleniaczem i reduktorem, a elektrony oddane równają się pobranym.