Iloczyn rozpuszczalności Ksp i efekt wspólnego jonu

Dla trudno rozpuszczalnej soli równowagę osad↔roztwór opisuje iloczyn rozpuszczalności Ksp. Osad zaczyna się wytrącać, gdy iloczyn jonowy przekroczy Ksp. Dodanie wspólnego jonu (np. Cl⁻ do roztworu AgCl) przesuwa równowagę ku osadowi — rozpuszczalność maleje. Zmień stężenie wspólnego jonu i wybór soli.

Chemia · Równowaga · Iloczyn rozpuszczalności Ksp (CHE.ROWN)

Dodany wspólny jon

x = [\text{anion}]_{\text{dod.}}

(NaCl)0.000 mol/dm³

Do nasyconego roztworu AgCl dodajesz NaCl. Rozpuszczalność AgCl…

dodany jon x

0.000

rozpuszczalność s

1.3·10⁻⁵

[anion] łącznie

1.3·10⁻⁵

QI = Ksp

1.8·10⁻¹⁰

Co się właśnie stało?

Dolałeś soli z tym samym anionem, co osad. Stężenie wspólnego jonu wzrosło, równowaga osad↔roztwór przesunęła się w stronę ciała stałego i rozpuszczalność spadła — mimo że iloczyn rozpuszczalności się nie zmienił.

Iloczyn rozpuszczalności:

K_{sp}=[\text{kation}]^m\,[\text{anion}]^n

Dla soli 1:1 (np. AgCl) w czystej wodzie $[\text{kation}]=[\text{anion}]=s$ , więc:

K_{sp}=s^2 \quad\Rightarrow\quad s=\sqrt{K_{sp}}

Warunek wytrącania osadu:

Iloczyn jonowy $QI=[\text{kation}][\text{anion}]$ porównujemy z $K_{sp}$ :

QI>K_{sp}\ \Rightarrow\ \text{wytrąca się osad}\qquad QI=K_{sp}\ \Rightarrow\ \text{nasycenie}

Dodanie wspólnego jonu chwilowo daje $QI>K_{sp}$ — nadmiar jonów wypada jako osad, aż $QI$ wróci do $K_{sp}$ . Nowa rozpuszczalność (po dodaniu anionu o stężeniu $x$ ) to $s\approx K_{sp}/x$ , czyli tym mniejsza, im więcej wspólnego jonu.

Po co Ci to na maturze:

Zadania o strącaniu i rozpuszczalności to klasyka: policz $s=\sqrt{K_{sp}}$ , porównaj $QI$ z $K_{sp}$ , żeby stwierdzić, czy poleci osad, i pamiętaj, że wspólny jon zbija rozpuszczalność. Chwyt: wypisz stężenia jonów po zmieszaniu i podstaw do iloczynu.

Zapamiętaj: w roztworze nasyconym $QI=K_{sp}$ (stałe w danej temperaturze). Wspólny jon przesuwa równowagę w stronę osadu, więc rozpuszczalność maleje.

Model poglądowy · Wirtualne laboratorium NexTutor

Najczęstsze pytania

›

Co to Ksp?

Iloczyn rozpuszczalności — stała równowagi rozpuszczania trudno rozpuszczalnej soli, np. Ksp(AgCl)=[Ag⁺][Cl⁻]. Zależy tylko od temperatury.

›

Na czym polega efekt wspólnego jonu?

Dodanie jonu wspólnego z osadem przesuwa równowagę ku osadowi (reguła przekory), więc rozpuszczalność soli maleje.

›

Kiedy powstaje osad?

Gdy iloczyn jonowy bieżących stężeń przekroczy Ksp — roztwór staje się przesycony i wytrąca się osad.

Teoria (klasa): CHE.2.3.5 → Lekcja maturalna: CHE.M.4.3 → Wzór w tablicach →