Reguła Le Chateliera — przesunięcie równowagi
Co zrobimy: Zaburzymy reakcję odwracalną w równowadze — zmienimy stężenie, ciśnienie lub temperaturę — i sprawdzimy, w którą stronę przesunie się równowaga.
Co widzisz na ekranie: Naczynie z proporcją substratów i produktów oraz przełączniki zaburzeń (stężenie, ciśnienie, temperatura). Po zmianie strzałka pokazuje kierunek przesunięcia i nową równowagę. Odczyty: reakcja, efekt cieplny, zaburzenie, kierunek przesunięcia i wpływ na wydajność.
Co się właśnie stało?
Podniesienie temperatury w reakcji egzotermicznej przesunęło równowagę W LEWO — powstało mniej produktu. Układ „bronił się" przed nadmiarem ciepła.
Czym jest równowaga chemiczna?
To stan reakcji odwracalnej, w którym reakcja w prawo i w lewo biegną z tą samą szybkością — stężenia przestają się zmieniać (równowaga dynamiczna).
Reguła przekory (Le Chateliera):
jeśli układ w równowadze zaburzymy, przesunie się on w stronę, która PRZECIWDZIAŁA temu zaburzeniu. W praktyce: stężenie substratu → równowaga w prawo (zużywa nadmiar, więcej produktu); ciśnienie → w stronę mniejszej liczby moli gazu; temperatura → w stronę endotermiczną (dla reakcji egzo w prawo — to w lewo).
Uwaga na katalizator:
NIE przesuwa równowagi — jedynie przyspiesza jej osiągnięcie (tak samo reakcję w obie strony).
Po co Ci to na maturze:
przewidywanie kierunku przesunięcia równowagi po zmianie warunków to typowe zadanie rozszerzone (np. optymalizacja wydajności syntezy amoniaku). Chwyt: pytaj „co zmniejszy zaburzenie?".
Zapamiętaj: układ w równowadze reaguje na zaburzenie tak, by je zmniejszyć (reguła przekory); katalizator równowagi nie przesuwa.
Najczęstsze pytania
›Co mówi reguła Le Chateliera?
Układ w równowadze, po zaburzeniu, przesuwa się w stronę przeciwdziałającą temu zaburzeniu (reguła przekory).
›Jak temperatura wpływa na równowagę reakcji egzotermicznej?
Podniesienie temperatury przesuwa równowagę w lewo (w stronę endotermiczną), zmniejszając ilość produktu.
›Czy katalizator przesuwa równowagę?
Nie — przyspiesza jedynie jej osiągnięcie, nie zmieniając położenia równowagi ani wydajności.