Reagent ograniczający — kto rządzi reakcją

Co się właśnie stało?

Substraty reagują w ściśle określonym stosunku molowym. Reakcja biegnie tylko do momentu, aż wyczerpie się ten substrat, którego jest „za mało" względem współczynników — to reagent ograniczający. Drugi zostaje w nadmiarze i nie ma już z czym reagować.

Reakcja i postęp:

— dla każdego substratu liczymy iloraz $n/\text{współczynnik}$ (liczbę „porcji" reakcji). Mniejszy iloraz wskazuje reagent ograniczający, a jego wartość to liczba moli powstałego produktu (przy $c = 1$).

Ile zostaje w nadmiarze?

Zużycie każdego substratu to jego współczynnik razy postęp reakcji $\xi$. To, co zostaje ponad zużycie, jest nadmiarem — dolewanie go nie zwiększa produktu.

Po co Ci to na maturze:

Niemal każde zadanie z obliczeń chemicznych zaczyna się od wskazania reagenta ograniczającego. Chwyt: przelicz oba substraty na mole, podziel każdy przez jego współczynnik i porównaj — mniejszy iloraz rządzi, resztę policzysz z $n_C = c\cdot\xi$. Bez tego kroku łatwo policzyć produkt „z nadmiaru" i stracić punkty.

Zapamiętaj: produkt wyznacza reagent ograniczający, czyli ten o najmniejszym ilorazie $n/\text{wsp}$. Nadmiaru drugiego substratu reakcja po prostu nie wykorzysta.