Promień atomowy — trend w układzie
Przesuwaj pozycję pierwiastka. Promień atomowy rośnie w dół grupy (dochodzą powłoki), a maleje w prawo w okresie — rosnący ładunek jądra silniej przyciąga elektrony tej samej powłoki.
Dam Ci dwie pozycje w układzie — wskaż, która ma większy promień atomowy (bez suwaków). Promień rośnie w dół i maleje w prawo.
Co się właśnie stało?
Przesunąłeś się w okresie w prawo, a atom się skurczył. Liczba powłok została ta sama, ale w jądrze przybyło protonów — silniejsze przyciąganie ściąga chmurę elektronową bliżej.
Dwa kierunki trendu:
— w okresie decyduje rosnący ładunek jądra (Z rośnie, powłoki te same), a w grupie decyduje liczba powłok elektronowych (co okres dochodzi nowa, dalsza od jądra).
Co to znaczy w praktyce?
Najmniejsze atomy są w prawym górnym rogu układu (np. fluor), największe w lewym dolnym (np. cez). Ten sam trend napędza energię jonizacji i elektroujemność:
Dlaczego to nie jest sprzeczne?
W okresie rośnie tylko — te same powłoki są mocniej ściągane. W grupie skok o całą powłokę „wygrywa" z rosnącym ładunkiem, więc atom rośnie. To dwa różne efekty, nie jedna reguła.
Po co Ci to na maturze:
Trend promienia to szkielet całej okresowości — z niego wyprowadzisz energię jonizacji, elektroujemność i charakter metaliczny. Chwyt: najpierw ustal kierunek (w okresie czy w grupie), potem odczytaj, co się zmienia — Z czy liczba powłok.
Zapamiętaj: promień atomowy rośnie w dół grupy (nowe powłoki), a maleje w prawo w okresie (rosnący ładunek jądra). Prawy górny róg = najmniejsze atomy.
Teoria i wzory
Trend w okresie
W prawo w okresie promień atomowy maleje. Dochodzą elektrony na tej samej powłoce, ale rośnie ładunek jądra — silniej przyciąga elektrony, więc atom się „kurczy".
Trend w grupie
W dół w grupie promień rośnie — pojawiają się kolejne powłoki elektronowe, więc elektrony walencyjne są coraz dalej od jądra.
Skrajne przypadki
Największe promienie mają pierwiastki z lewego dolnego rogu (frans, cez), najmniejsze — z prawego górnego (bez gazów szlachetnych). To wynik dwóch przeciwnych czynników: liczby powłok i ładunku jądra.
To zagadnienie jest jakościowe — opisuje kierunki trendu, bez wzorów liczbowych.
Uczysz? Umieść ten eksperyment na swojej stronie.
Darmowy widget — wklej na stronę szkoły, bloga lub notatki. Linkuje do pełnej wersji.
Najczęstsze pytania
›Jak zmienia się promień w okresie?
Maleje w prawo — rośnie ładunek jądra, elektrony są mocniej ściągane.
›A w grupie?
Rośnie w dół — pojawiają się kolejne powłoki elektronowe.
›Który pierwiastek ma największy promień?
Te z lewego dolnego rogu układu (np. frans, cez).