Zasięg gatunku — prawo minimum
Zmieniaj czynniki środowiska. O zasięgu gatunku decyduje czynnik będący w minimum (prawo minimum Liebiga), a nie ten najkorzystniejszy.
Dam Ci warunki (temperatura i opady) — wskaż czynnik ograniczający zasięg. Optimum: 22°C i 1200 mm.
Co się właśnie stało?
Poprawiłeś czynnik, którego i tak było pod dostatkiem — a obszar występowania gatunku nie urósł. O granicy zasięgu zdecydował ten czynnik, którego było najmniej.
Prawo minimum Liebiga:
— o rozwoju i zasięgu gatunku decyduje czynnik występujący w niedoborze (w minimum), a nie ten najkorzystniejszy. — przydatność temperatury, — przydatność opadów.
Beczka Liebiga:
Wyobraź sobie beczkę z klepek różnej długości — woda sięga tylko do najkrótszej klepki. Tak samo zasięg gatunku „nalewa się" tylko do poziomu czynnika w minimum. Wydłużenie dłuższych klepek nic nie zmienia.
Co to znaczy w praktyce?
Roślinie w nadmiarze ciepła, ale przy niedoborze wody, nie pomoże jeszcze cieplej — pomoże dopiero więcej opadów. Dlatego granice zasięgów (np. lasu, gatunku uprawnego) często wyznacza jeden krytyczny czynnik: mróz, susza albo długość okresu wegetacyjnego.
Po co Ci to na maturze:
W zadaniach o zasięgach gatunków i stref roślinnych nie szukaj czynnika najlepszego — szukaj tego w minimum. To on wyznacza granicę. Chwyt: wypisz przydatność każdego czynnika i wskaż najmniejszą — to ona rządzi.
Zapamiętaj: o zasięgu gatunku decyduje czynnik ograniczający (w minimum), nie najkorzystniejszy — prawo minimum Liebiga.
Teoria i wzory
Prawo minimum Liebiga
O zasięgu gatunku decyduje nie czynnik najkorzystniejszy, lecz ten, którego jest najmniej — czynnik ograniczający (w minimum). Rozwój organizmu limituje zasób występujący w niedoborze, a nadmiar innych nie zrekompensuje tego braku.
Czynniki ograniczające
Zasięg wyznaczają m.in.:
- temperatura (mróz, upał)
- dostępność wody i opady
- dostępność składników pokarmowych i światła
Zasada
Gatunek występuje tam, gdzie wszystkie kluczowe czynniki mieszczą się w granicach jego tolerancji. Gdy choć jeden przekroczy granicę (np. zbyt niska temperatura), gatunek znika — niezależnie od tego, jak dobre są pozostałe warunki. Przesunięcie czynnika w minimum przesuwa granicę zasięgu.
Uczysz? Umieść ten eksperyment na swojej stronie.
Darmowy widget — wklej na stronę szkoły, bloga lub notatki. Linkuje do pełnej wersji.
Najczęstsze pytania
›Co wyznacza zasięg gatunku?
Czynnik ograniczający — ten, którego jest najmniej (prawo minimum).
›Co to prawo minimum?
Rozwój ogranicza zasób występujący w niedoborze, nie w nadmiarze.
›Przykład czynnika ograniczającego?
Temperatura, opady, dostępność wody lub składników.