Model przejścia demograficznego
Model przejścia demograficznego opisuje, jak wraz z rozwojem gospodarczym zmieniają się rodność i umieralność — w pięciu fazach. Najpierw (dzięki medycynie i higienie) spada umieralność, a rodność pozostaje wysoka: w fazie II różnica między nimi jest największa, więc przyrost naturalny osiąga maksimum. Zmień fazę i poziom rozwoju.
Dam Ci rodność i umieralność kraju — rozpoznaj fazę przejścia demograficznego.
Co się właśnie stało?
W modelu przejścia demograficznego umieralność spada wcześniej niż rodność. Dzięki rozwojowi medycyny, higieny i wyżywienia ludzie przestają umierać masowo — a rodność (obyczaje, wielodzietność) zmienia się z opóźnieniem. To rozjeżdżanie się obu krzywych tworzy lukę, czyli przyrost naturalny.
Przyrost naturalny:
— przyrost to różnica między rodnością a umieralnością (na 1000 mieszkańców rocznie). Największa luka między krzywymi = największy PN. Zdarza się to w fazie II: .
Kto jest w której fazie?
Kraje słabo rozwinięte (część Afryki Subsaharyjskiej) tkwią w fazie II — eksplozja demograficzna. Kraje wysoko rozwinięte są w fazie IV/V, gdzie rodność spada poniżej umieralności i pojawia się ubytek naturalny oraz starzenie społeczeństwa. Polska jest dziś na przełomie fazy IV/V — przyrost naturalny bywa ujemny.
Po co Ci to na maturze:
Na podstawie wykresu rodności i umieralności musisz umieć wskazać fazę, odczytać przyrost naturalny jako lukę między krzywymi i powiązać etap z poziomem rozwoju kraju. Chwyt: policz i patrz, gdzie krzywe są najdalej od siebie.
Zapamiętaj: umieralność spada przed rodnością, więc największy przyrost naturalny jest w fazie II — a w fazie V przyrost staje się ujemny. PN = rodność − umieralność.
Teoria i wzory
Na czym polega model
Model przejścia demograficznego opisuje przechodzenie społeczeństwa od wysokiej rodności i umieralności do niskiej — wraz z rozwojem społeczno-gospodarczym, w kolejnych fazach (zwykle 5).
Dlaczego rośnie przyrost
Rozwój medycyny i higieny szybko obniża umieralność, a rodność spada z opóźnieniem (zmiana modelu rodziny trwa pokolenia). W fazie II różnica jest największa — stąd gwałtowny wzrost liczby ludności (eksplozja demograficzna).
Fazy a przyrost
- faza I — wysokie i , przyrost mały
- faza II — spada, wysokie → przyrost maksymalny
- faza III — spada , przyrost maleje
- fazy IV/V — niskie i , przyrost bliski zera lub ujemny (tu jest Polska), starzenie się społeczeństwa
Oznaczenia: — przyrost naturalny, — współczynnik urodzeń, — współczynnik zgonów.
Uczysz? Umieść ten eksperyment na swojej stronie.
Darmowy widget — wklej na stronę szkoły, bloga lub notatki. Linkuje do pełnej wersji.
Najczęstsze pytania
›Co to model przejścia demograficznego?
Model opisujący przechodzenie społeczeństwa od wysokiej rodności i umieralności do niskiej — wraz z rozwojem gospodarczym, w kolejnych fazach.
›Dlaczego umieralność spada wcześniej niż rodność?
Bo poprawa opieki zdrowotnej, higieny i wyżywienia szybko obniża umieralność, a zmiana modelu rodziny (spadek rodności) następuje z opóźnieniem — stąd szybki wzrost liczby ludności.
›W jakiej fazie jest Polska?
W fazie zaawansowanej (IV/V) — niska rodność i umieralność, przyrost naturalny bliski zeru lub ujemny, postępujące starzenie się społeczeństwa.