Model przejścia demograficznego

Co się właśnie stało?

W modelu przejścia demograficznego umieralność spada wcześniej niż rodność. Dzięki rozwojowi medycyny, higieny i wyżywienia ludzie przestają umierać masowo — a rodność (obyczaje, wielodzietność) zmienia się z opóźnieniem. To rozjeżdżanie się obu krzywych tworzy lukę, czyli przyrost naturalny.

Przyrost naturalny:

— przyrost to różnica między rodnością $b$ a umieralnością $d$ (na 1000 mieszkańców rocznie). Największa luka między krzywymi = największy PN. Zdarza się to w fazie II: $PN = 40 - 20 = 20\text{‰}$.

Kto jest w której fazie?

Kraje słabo rozwinięte (część Afryki Subsaharyjskiej) tkwią w fazie II — eksplozja demograficzna. Kraje wysoko rozwinięte są w fazie IV/V, gdzie rodność spada poniżej umieralności i pojawia się ubytek naturalny oraz starzenie społeczeństwa. Polska jest dziś na przełomie fazy IV/V — przyrost naturalny bywa ujemny.

Po co Ci to na maturze:

Na podstawie wykresu rodności i umieralności musisz umieć wskazać fazę, odczytać przyrost naturalny jako lukę między krzywymi i powiązać etap z poziomem rozwoju kraju. Chwyt: policz $PN = b - d$ i patrz, gdzie krzywe są najdalej od siebie.

Zapamiętaj: umieralność spada przed rodnością, więc największy przyrost naturalny jest w fazie II — a w fazie V przyrost staje się ujemny. PN = rodność − umieralność.