Przyrost naturalny i przejście demograficzne
Co zrobimy: Będziemy zmieniać współczynniki urodzeń i zgonów, obliczać przyrost naturalny i śledzić, w której fazie przejścia demograficznego znajduje się kraj.
Co widzisz na ekranie: Suwaki urodzeń i zgonów oraz słupek przyrostu naturalnego (dodatni lub ujemny), a obok wykres modelu przejścia demograficznego z krzywymi urodzeń i zgonów oraz zaznaczoną fazą. Odczyty: urodzenia, zgony, przyrost naturalny i faza przejścia demograficznego.
Dam Ci docelowy przyrost naturalny — dobierz współczynnik urodzeń i zgonów, by go uzyskać. PN = U − Z.
Co się właśnie stało?
Przy urodzeniach 30‰ i zgonach 10‰ przyrost naturalny wyniósł 20‰ — ludności przybywa. Gdy urodzenia spadną poniżej zgonów, przyrost staje się ujemny i ludności ubywa.
Współczynnik przyrostu naturalnego:
to różnica między urodzeniami a zgonami, odniesiona do liczby ludności (zwykle na 1000 mieszkańców):
Dodatni PN oznacza, że ludności przybywa; ujemny — że ubywa (regres demograficzny).
Model przejścia demograficznego:
opisuje, jak zmienia się ludność w miarę rozwoju kraju. Faza I: wysokie urodzenia i wysokie zgony → niski przyrost. Faza II: dzięki postępowi (medycyna, higiena) spadają zgony, urodzenia wciąż wysokie → gwałtowny przyrost. Faza III: spadają urodzenia → przyrost maleje. Faza IV: niskie urodzenia i zgony → niski przyrost (kraje rozwinięte); czasem faza V: urodzenia poniżej zgonów → przyrost ujemny.
Po co Ci to na maturze:
obliczanie przyrostu naturalnego i rozpoznawanie fazy przejścia demograficznego to pewnik demografii. Chwyt: przyrost to po prostu urodzenia minus zgony.
Zapamiętaj: przyrost naturalny = urodzenia − zgony; w rozwoju kraju najpierw spadają zgony (skok przyrostu), potem urodzenia (spadek przyrostu).
Teoria i wzory
Współczynnik przyrostu naturalnego
Przyrost naturalny to różnica między liczbą urodzeń a zgonów, zwykle liczona na 1000 mieszkańców rocznie: Wynik dodatni oznacza wzrost liczby ludności, ujemny — jej spadek (ubytek naturalny). Podaje się go w promilach (‰).
Przejście demograficzne
Model opisuje, jak wraz z rozwojem społeczno-gospodarczym zmieniają się urodzenia i zgony. Najpierw spada umieralność (medycyna, higiena), a rodność pozostaje wysoka — w fazie II różnica jest największa i przyrost osiąga maksimum.
Zależności
- wysokie , niskie → szybki wzrost ludności
- gdy → przyrost ujemny, ludności ubywa
- w krajach rozwiniętych i są niskie → przyrost bliski zera
Oznaczenia: — współczynnik przyrostu naturalnego (‰), — współczynnik urodzeń, — współczynnik zgonów.
Uczysz? Umieść ten eksperyment na swojej stronie.
Darmowy widget — wklej na stronę szkoły, bloga lub notatki. Linkuje do pełnej wersji.
Najczęstsze pytania
›Jak obliczyć przyrost naturalny?
To różnica między liczbą urodzeń a zgonów (na 1000 mieszkańców): PN = U − Z; dodatni oznacza wzrost, ujemny spadek ludności.
›Co to model przejścia demograficznego?
Model opisujący zmiany urodzeń, zgonów i przyrostu naturalnego w miarę rozwoju społeczno-gospodarczego kraju.
›Kiedy przyrost naturalny jest ujemny?
Gdy liczba zgonów przewyższa liczbę urodzeń — ludności wtedy ubywa.