Pływy morskie — Księżyc i Słońce
Obserwujesz Ziemię z dwoma wybrzuszeniami wody wywołanymi grawitacją Księżyca. Przełączasz fazy Księżyca i widzisz, jak przy nowiu i pełni (jedna linia ze Słońcem) pływy są największe, a przy kwadrze najmniejsze.
Dam Ci fazę Księżyca (układ Słońce–Ziemia–Księżyc) — rozpoznaj typ pływu.
Co się właśnie stało?
Gdy Słońce, Ziemia i Księżyc ustawiły się w jednej linii (nów lub pełnia), pływy były największe — to pływy syzygijne.
Skąd biorą się pływy?
To rytmiczne wznoszenie (PRZYPŁYW) i opadanie (ODPŁYW) poziomu morza, spowodowane przede wszystkim grawitacją KSIĘŻYCA. Księżyc „przyciąga" wodę, tworząc wybrzuszenie po stronie zwróconej ku niemu — i drugie po stronie przeciwnej. Ponieważ Ziemia się obraca, w większości miejsc są dwa przypływy i dwa odpływy na dobę.
Rola Słońca — pływy syzygijne i kwadraturowe:
Słońce też wpływa na pływy, choć słabiej. Przy NOWIU i PEŁNI Słońce, Ziemia i Księżyc są w jednej linii — ich siły się DODAJĄ, dając pływy SYZYGIJNE (największe). Przy KWADRZE (Księżyc pod kątem prostym względem Słońca) siły częściowo się znoszą — pływy KWADRATUROWE (najmniejsze).
Po co Ci to na maturze:
mechanizm pływów, rola Księżyca i Słońca oraz odróżnianie pływów syzygijnych od kwadraturowych to typowe zagadnienia z hydrosfery.
Zapamiętaj: pływy powoduje głównie Księżyc; przy nowiu i pełni są największe (syzygijne), a przy kwadrze najmniejsze (kwadraturowe).
Teoria i wzory
Co powoduje pływy
Pływy to rytmiczne wznoszenie i opadanie poziomu mórz wywołane przede wszystkim grawitacją Księżyca. Tworzy on wybrzuszenie wody po stronie zwróconej ku niemu i po przeciwnej. Ziemia obraca się, więc w większości miejsc są dwa przypływy i dwa odpływy na dobę.
Rola Słońca
Słońce również przyciąga wody, choć słabiej niż bliższy Księżyc. Jego wpływ raz wzmacnia, raz osłabia pływy księżycowe — zależnie od wzajemnego ustawienia ciał.
Pływy syzygijne i kwadraturowe
- syzygijne (największe) — przy nowiu i pełni, gdy Słońce, Ziemia i Księżyc są w jednej linii i ich siły się dodają
- kwadraturowe (najmniejsze) — przy kwadrze, gdy siły działają pod kątem prostym i częściowo się znoszą
Uczysz? Umieść ten eksperyment na swojej stronie.
Darmowy widget — wklej na stronę szkoły, bloga lub notatki. Linkuje do pełnej wersji.
Najczęstsze pytania
›Co powoduje pływy morskie?
Przede wszystkim grawitacja Księżyca, która tworzy wybrzuszenie wody po stronie zwróconej ku niemu i po przeciwnej. Ziemia się obraca, więc w większości miejsc są dwa przypływy i dwa odpływy na dobę.
›Kiedy pływy są największe?
Przy nowiu i pełni, gdy Słońce, Ziemia i Księżyc są w jednej linii i ich siły się dodają — to pływy syzygijne. Przy kwadrze siły częściowo się znoszą (pływy kwadraturowe, najmniejsze).
›Jaką rolę odgrywa Słońce?
Słońce też przyciąga wody, choć słabiej niż Księżyc. Jego wpływ wzmacnia pływy przy syzygii (nów, pełnia), a osłabia przy kwadrze.