Czynniki klimatotwórcze

Co się właśnie stało?

Obserwator odsunął się od morza. Nad wodą klimat jest łagodny (mała amplituda), ale w głębi lądu wahania rosną — latem jest gorąco, zimą mroźno. To różnica między klimatem morskim a kontynentalnym.

Czynniki klimatotwórcze:

szerokość geograficzna (kąt padania promieni), rozkład lądów i mórz, wysokość n.p.m., prądy morskie oraz wiatry (masy powietrza). To one decydują o temperaturze i rozkładzie opadów w danym miejscu.

Dlaczego nad morzem jest łagodniej?

Woda ma dużą pojemność cieplną — wolno się nagrzewa i wolno stygnie. Dlatego morze „ogrzewa" wybrzeże zimą i „chłodzi" latem, a amplituda roczna jest mała. W głębi lądu tego bufora brak, więc amplituda jest duża.

Jak wysokość wpływa na klimat?

W troposferze temperatura spada wraz z wysokością — średnio o około 0,6°C na każde 100 m:

Dlatego w wysokich górach panuje chłód i leży śnieg, mimo że u podnóża jest ciepło. Temperatura maleje też ze wzrostem szerokości geograficznej — im dalej od równika, tym mniejszy kąt padania promieni.

Po co Ci to na maturze:

Rozpoznawanie klimatów z klimatogramu opiera się na tych trzech dźwigniach: φ (poziom temperatur), morze/ląd (amplituda), wysokość (poprawka na chłód). Chwyt: najpierw amplituda → morski czy kontynentalny, potem średnia temperatura → strefa. Łączy się z klimatogramem i kątem padania promieni (insolacja).

Zapamiętaj: temperatura maleje ze wzrostem szerokości geograficznej i wysokości n.p.m.; morze łagodzi (mała amplituda), a w głębi lądu klimat jest kontynentalny (duża amplituda).