Procesy krasowe
Wybierz skałę i dodaj wodę. Formy krasowe (jaskinie, leje, stalaktyty) powstają w skałach wapiennych przez rozpuszczanie CaCO₃ przez wodę z CO₂; w granicie kras nie zachodzi.
Dam Ci formę krasową — rozstrzygnij, czy jest powierzchniowa (na terenie), czy podziemna (w masywie skalnym).
Co się właśnie stało?
W skale wapiennej z dopływem wody rozwinęła się jaskinia, lej i nacieki. W granicie — mimo wody — nic się nie zmieniło. O krasie decyduje nie sama woda, lecz to, czy skała rozpuszcza się chemicznie.
Reakcja krasowienia:
Woda deszczowa pochłania z powietrza i gleby dwutlenek węgla, tworząc słaby kwas węglowy. Ten rozpuszcza węglan wapnia () budujący wapienie i dolomity, wynosząc go w postaci rozpuszczalnego wodorowęglanu wapnia .
Co to znaczy w praktyce?
Kras to rzeźba skał węglanowych (wapień, dolomit) i solnych. Formy podziemne: jaskinie, stalaktyty i stalagmity. Formy powierzchniowe: leje, żłobki krasowe, ponory i wywierzyska. W Polsce klasyczny obszar to Wyżyna Krakowsko-Częstochowska. W skałach krzemianowych — granicie, bazalcie — kras nie zachodzi, bo nie rozpuszczają się one w wodzie.
Po co Ci to na maturze:
Na egzaminie rozpoznasz krajobraz krasowy po formach (jaskinie, leje, wywierzyska) i połączysz go ze skałą wapienną oraz z reakcją rozpuszczania CaCO₃. Chwyt: pytają o kras → sprawdź, czy podłoże jest węglanowe i czy działa woda z CO₂.
Zapamiętaj: kras to chemiczne rozpuszczanie węglanu wapnia przez wodę z CO₂ — dlatego formy krasowe powstają w skałach wapiennych, a nie w granicie.
Teoria i wzory
Na czym polega kras
Procesy krasowe to rozpuszczanie skał węglanowych (wapieni) przez wodę zawierającą rozpuszczony dwutlenek węgla. Woda deszczowa z CO₂ tworzy słaby kwas węglowy, który reaguje z węglanem wapnia: Powstały wodorowęglan wapnia jest rozpuszczalny i woda wynosi go ze skały.
Gdzie zachodzi
Tylko w skałach wapiennych (węglanowych) — rozpuszczalnych. W granicie czy piaskowcu kras nie zachodzi, bo ich składniki nie reagują w ten sposób z wodą z CO₂.
Formy krasowe
- powierzchniowe: leje, żłobki, mogoty
- podziemne: jaskinie, a w nich stalaktyty (od stropu) i stalagmity (od dna), powstające przy ponownym wytrącaniu CaCO₃
Oznaczenia: — węglan wapnia (wapień), — dwutlenek węgla, — rozpuszczalny wodorowęglan wapnia.
Uczysz? Umieść ten eksperyment na swojej stronie.
Darmowy widget — wklej na stronę szkoły, bloga lub notatki. Linkuje do pełnej wersji.
Najczęstsze pytania
›W jakich skałach powstaje kras?
W wapiennych (węglanowych) — rozpuszczalnych przez wodę z CO₂.
›Jak powstają jaskinie krasowe?
Woda rozpuszcza CaCO₃, drążąc podziemne korytarze.
›Przykłady form krasowych?
Jaskinie, leje, stalaktyty i stalagmity.