Siła Coriolisa — dlaczego wiatry i prądy morskie skręcają?
Wiatry, prądy morskie i układy baryczne nie poruszają się po linii prostej — skręcają. Powód: Ziemia obraca się pod poruszającym się powietrzem, więc jego tor w naszym układzie odniesienia odchyla się na bok. To siła Coriolisa. Na półkuli północnej odchyla ona ruch w prawo, na południowej — w lewo. W tym 15-sekundowym wideo i wyjaśnieniu krok po kroku pokazujemy, jak to działa i dlaczego niże wirują.
Krok po kroku
- 1
Ruch w stronę celu. Powietrze rusza prosto — np. z południa na północ.
- 2
Ziemia się obraca. Pod poruszającym się powietrzem obraca się powierzchnia Ziemi.
- 3
Tor się odchyla. W układzie związanym z Ziemią tor nie jest już prosty — skręca w bok.
- 4
Reguła półkul. Na półkuli północnej odchylenie następuje w prawo, na południowej — w lewo.
- 5
Skutek. Niże (obszary niskiego ciśnienia) na półkuli N wirują przeciwnie do wskazówek zegara; tak samo skręcają pasaty i prądy morskie.
Wyjaśnienie
Siła Coriolisa to pozorna siła, która pojawia się w obracającym się układzie odniesienia — a takim jest wirująca Ziemia. Ciało poruszające się nad powierzchnią „chce" lecieć prosto, ale ponieważ Ziemia obraca się pod nim, jego tor względem powierzchni odchyla się na bok: na półkuli północnej w prawo, na południowej w lewo. Efekt jest tym silniejszy, im większa prędkość ciała i im wyższa szerokość geograficzna. To dlatego wielkoskalowe wiatry (np. pasaty), prądy morskie oraz układy baryczne skręcają, a wokół niżów na półkuli północnej powietrze krąży przeciwnie do wskazówek zegara.
Najczęstsze pytania
›Co to jest siła Coriolisa?
Pozorna siła w obracającym się układzie odniesienia (Ziemi), która odchyla tor poruszających się ciał na bok.
›W którą stronę odchyla ruch?
Na półkuli północnej w prawo, na południowej w lewo.
›Dlaczego niże wirują przeciwnie do wskazówek zegara na półkuli N?
Bo powietrze wpadające do obszaru niskiego ciśnienia jest odchylane w prawo, co nadaje całości ruch przeciwny do wskazówek zegara.
›Od czego zależy siła Coriolisa?
Od prędkości ciała i szerokości geograficznej — jest największa przy biegunach, a zeruje się na równiku.