Kultura i nauka
Kultura masowa (kino, radio), awangarda i rewolucja w nauce dwudziestolecia.
Po tej lekcji będziesz umieć
Wyjaśnić, czym była kultura masowa dwudziestolecia
Kino (od niemego do dźwiękowego od 1927), radio, prasa ilustrowana, fotografia, gramofon i sport — narodziny nowoczesnej, medialnej rozrywki docierającej do milionów odbiorców.
Rozpoznać główne kierunki awangardy artystycznej
Ekspresjonizm, kubizm (Picasso), futuryzm, dadaizm, surrealizm (Dalí), abstrakcjonizm oraz funkcjonalizm w architekturze (Bauhaus, Le Corbusier).
Wskazać przełomowe odkrycia nauki międzywojnia
Teoria względności (Einstein), mechanika kwantowa (Bohr, Heisenberg), penicylina (Fleming 1928), przelot Lindbergha (1927), pierwsze eksperymenty telewizyjne.
Ocenić instrumentalizację kultury w państwach totalitarnych
„Sztuka zdegenerowana" i propaganda w III Rzeszy, realizm socjalistyczny w ZSRR, cenzura — rozdźwięk między wolną awangardą a sztuką „zaangażowaną".
Przeanalizować przemiany obyczajowe epoki w stylu CKE
Sekularyzacja, emancypacja kobiet (prawa wyborcze po wojnie), nowy styl życia — na podstawie źródeł: plakatów, fotografii, tekstów.
Po co Ci to na maturze?
Dwudziestolecie międzywojenne to nie tylko kryzys gospodarczy i narodziny totalitaryzmów — to także rewolucja cywilizacyjna, która ukształtowała współczesny świat mediów. CKE chętnie sięga tu po źródła ikonograficzne: plakat filmowy, fotografię reportażową, reprodukcję obrazu awangardowego, plakat propagandowy z ZSRR czy III Rzeszy. Zadanie każe rozpoznać kierunek artystyczny, wskazać funkcję propagandową albo powiązać wynalazek z jego skutkiem społecznym. Uczeń, który myli kubizm z surrealizmem albo nie rozumie, czym była kultura masowa, traci punkty w całej wiązce zadań o epoce.
Najważniejsza idea
Kultura międzywojnia to pomost między „starym" a „nowym" światem|To epoka, w której po raz pierwszy rozrywka stała się masowa i medialna — kino, radio i prasa docierały do milionów. Jednocześnie te same media stały się narzędziem propagandy totalitarnej. Zrozumienie tego napięcia to klucz do wielu zadań maturalnych o XX wieku.
Zapamiętaj
Zasada premium historii: najpierw źródło, potem sąd|Analizując plakat, obraz czy fotografię z międzywojnia, najpierw ustalasz, co to za medium, kto i po co je stworzył, co pokazuje — dopiero potem oceniasz jego wymowę ideową. Ta kolejność obowiązuje w każdym zadaniu CKE ze źródłem ikonograficznym.
Intuicja: świat, który nagle przyspieszył
Wyobraź sobie mieszkańca dużego miasta w 1928 roku. Rano czyta ilustrowaną gazetę z fotografiami, wieczorem idzie do kina na film dźwiękowy — nowość sprzed roku. W domu ma odbiornik radiowy, przez który słucha muzyki, wiadomości i przemówień polityków. W weekend ogląda mecz piłkarski na stadionie razem z tysiącami widzów. Nic z tego nie istniało jeszcze w takiej skali dwie dekady wcześniej.
Ta sama technika, która dawała rozrywkę, dawała też władzę nad umysłami. Radio, które grało jazz, mogło też nadawać przemówienie Hitlera czy Stalina. Kino, które bawiło komediami Chaplina, mogło produkować filmy propagandowe. Międzywojnie to epoka, w której kultura masowa i propaganda narodziły się z tych samych wynalazków — i to napięcie definiuje cały wiek XX.
Kultura elitarna vs masowa
Wcześniej sztuka i rozrywka były dla wąskich elit. Kino, radio i prasa ilustrowana stworzyły kulturę masową — dostępną dla milionów, tanią, produkowaną przemysłowo (Hollywood jako „fabryka snów").
Awangarda: zerwanie z tradycją
Artyści odrzucili realistyczne odwzorowanie świata. Kubizm, surrealizm, abstrakcjonizm — to poszukiwanie nowego języka sztuki po traumie I wojny światowej.
Nauka zmienia obraz świata
Teoria względności i mechanika kwantowa podważyły „zdroworozsądkowy" obraz rzeczywistości. Świat okazał się dziwniejszy, niż sądzono — to inspirowało także artystów.
Rdzeń pojęciowy: filary kultury masowej
Dziedzina Przełom Znaczenie społeczne Przykład / postać Kino Od filmu niemego do dźwiękowego (1927) Masowa rozrywka, gwiazdy, „fabryka snów" „Śpiewak jazzbandu" (1927); Hollywood; Charlie Chaplin Radio Pierwsze masowe medium elektroniczne Informacja i rozry…
Definicje, które musisz znać
:rule Kultura masowa Kultura produkowana przemysłowo i rozpowszechniana przez media techniczne (kino, radio, prasa), docierająca jednocześnie do milionów odbiorców. :rule Awangarda Nurty artystyczne zrywające z tradycją i realizmem, poszukujące nowego języ…
Figura 1 — kamienie milowe kultury i nauki
:os-kultura-nauka-miedzywojnie
Rewolucja w nauce: nowy obraz rzeczywistości
Międzywojnie to jeden z najbardziej płodnych okresów w dziejach nauki. Fizyka przeżyła podwójną rewolucję , która zmieniła rozumienie czasu, przestrzeni i materii.
Awangarda: mapa kierunków artystycznych
Po traumie I wojny światowej artyści odrzucili wiarę w dawny, uporządkowany świat. Powstała eksplozja modernistycznych kierunków , z których każdy inaczej zrywał z tradycją.
Kultura w służbie totalitaryzmu
W państwach totalitarnych kultura przestała być wolna — stała się narzędziem władzy . Media masowe, tak dynamicznie rozwijane, obrócono w machinę propagandy.
Przemiany obyczajowe: nowy styl życia
Wojna i modernizacja przyspieszyły przemiany społeczne. Postępowała sekularyzacja (laicyzacja życia) i zmiana obyczajów, zwłaszcza w miastach.
Figura 2 — solver CKE: analiza źródła
:solver-zrodlo
Analiza źródła krok po kroku
Przy zadaniu ze źródłem z międzywojnia (plakat filmowy, reprodukcja obrazu, plakat propagandowy) stosuj tę samą procedurę. Zidentyfikuj źródło :: Co to za medium (film, plakat, obraz, fotografia), kto autor, z jakiego kraju i kiedy pochodzi?
Przykład rozwiązany (styl CKE)
Materiał źródłowy (opis): Plakat filmowy z 1927 roku reklamujący „Śpiewaka jazzbandu" — z hasłem podkreślającym, że to film, w którym „bohaterowie mówią i śpiewają". Polecenie: Na podstawie źródła i wiedzy własnej wyjaśnij, o jakim przełomie w kulturze świ…
Od źródła do odpowiedzi CKE
Typ polecenia Źródło w zadaniu Co robię?
Przykład
Spróbuj sam
Zadanie: Rozstrzygnij, czy zdanie „Radio w dwudziestoleciu międzywojennym służyło wyłącznie rozrywce" jest prawdziwe. Uzasadnij.
Checklist — zanim odpowiesz na zadanie o kulturze międzywojnia
Czy rozpoznaję medium źródła (film, plakat, obraz, fotografia)? Czy potrafię odróżnić kulturę masową od awangardy i od propagandy?
Sprawdź się i przećwicz
sub :: Sprawdź, czy rozpoznajesz kierunki awangardy, filary kultury masowej i przełomy nauki międzywojnia — to częsty materiał źródłowy CKE.
Przykład
Mini-praktyka CKE
Zadanie 1 (przełom techniczny). W którym roku i jakim filmem zapoczątkowano erę kina dźwiękowego?
Powtórka w 30 sekund
Kultura masowa Kino, radio, prasa — rozrywka dla milionów Film dźwiękowy 1927, „Śpiewak jazzbandu", koniec kina niemego Awangarda Kubizm, futuryzm, dadaizm, surrealizm, abstrakcja Funkcjonalizm Bauhaus, Le Corbusier — forma z funkcji Nauka Einstein (względn…
Kluczowe pojęcia
Kultura masowa Kultura produkowana przemysłowo i rozpowszechniana przez media techniczne, docierająca do milionów. Awangarda Nurty artystyczne zrywające z tradycją i realizmem (kubizm, futuryzm, dadaizm, surrealizm, abstrakcjonizm).
Częste błędy na maturze
Mylenie kubizmu z surrealizmem :: Kubizm to geometryczne rozbicie formy (Picasso); surrealizm to sceny senne i absurdalne (Dalí). Różnią się zasadniczo.
Źródła, format CKE i materiały ZPE
men :: Podstawa programowa historii dla liceum (formuła 2018) — dwudziestolecie międzywojenne: przemiany kultury, nauki i cywilizacji; kultura masowa; kultura w państwach totalitarnych. :: MEN 2018 / zakres rozszerzony cke :: Informator maturalny z histori…
W tej lekcji
- 1Po tej lekcji będziesz umieć
- 2Po co Ci to na maturze?
- 3Intuicja: świat, który nagle przyspieszył
- 4Rdzeń pojęciowy: filary kultury masowej
- 5Definicje, które musisz znać
- 6Figura 1 — kamienie milowe kultury i nauki
- 7Rewolucja w nauce: nowy obraz rzeczywistości
- 8Awangarda: mapa kierunków artystycznych
- 9Kultura w służbie totalitaryzmu
- 10Przemiany obyczajowe: nowy styl życia
- 11Figura 2 — solver CKE: analiza źródła
- 12Analiza źródła krok po kroku
- 13Przykład rozwiązany (styl CKE)
- 14Od źródła do odpowiedzi CKE
- 15Spróbuj sam
- 16Checklist — zanim odpowiesz na zadanie o kulturze międzywojnia
- 17Sprawdź się i przećwicz
- 18Mini-praktyka CKE
- 19Powtórka w 30 sekund
- 20Kluczowe pojęcia
- 21Częste błędy na maturze
- 22Źródła, format CKE i materiały ZPE