Polska podczas II wojny światowej
Synteza: dwie okupacje, Katyń, Polskie Państwo Podziemne, czyn zbrojny i powstanie warszawskie.
Po tej lekcji będziesz umieć
Omówić dwie okupacje ziem polskich 1939–1941
Niemiecką (ziemie wcielone do Rzeszy + Generalne Gubernatorstwo, plan „Generalny Ost", terror) i sowiecką (deportacje, zbrodnia katyńska 1940) — dwa systemy eksterminacji polskiej ludności i elit.
Przedstawić Polskie Państwo Podziemne
Rząd na uchodźstwie (Sikorski, Londyn), Delegatura Rządu na Kraj, Armia Krajowa (1942), Szare Szeregi — fenomen konspiracyjnego państwa z armią, sądownictwem i tajną oświatą.
Wyjaśnić Holokaust na ziemiach polskich i pomoc Żydom
Getta, obozy zagłady, powstanie w getcie warszawskim 1943; Żegota, Sprawiedliwi wśród Narodów Świata, kara śmierci grożąca Polakom za pomoc Żydom.
Uporządkować czyn zbrojny Polaków na Zachodzie i Wschodzie
Dywizjon 303, Monte Cassino (Anders), Falaise (Maczek) — a na Wschodzie Ludowe WP (Berling, Lenino); dwa nurty polskiego wysiłku wojskowego.
Ocenić sprawę polską w polityce mocarstw
Od zerwania stosunków ZSRS–Polska po Katyniu (1943), przez Teheran i PKWN (1944), po Jałtę (1945) — utrata Kresów i włączenie Polski do strefy radzieckiej.
Po co Ci to na maturze?
Polska w II wojnie światowej to jeden z najczęściej egzaminowanych obszarów matury PR — pojawia się i jako praca ze źródłem (mapa okupacji, plakat, fragment relacji, dane o stratach), i jako temat wypowiedzi argumentacyjnej. Zadania lubią sprawdzać precyzję chronologiczną (1943 powstanie w getcie vs 1944 powstanie warszawskie), rozróżnianie okupacji (co robili Niemcy, co Sowieci) oraz dwutorowość polskiego wysiłku zbrojnego (Zachód i Wschód). To także obszar wrażliwy: zadania weryfikują, czy nie powielasz błędu „polskie obozy" i czy poprawnie umieszczasz sprawców niemieckiej zagłady.
Najważniejsza idea
Ta lekcja to spinacz całego bloku wojennego|Nie uczysz się tu nowych bitew od zera — porządkujesz to, co już wiesz, w cztery osie: dwie okupacje, państwo podziemne, czyn zbrojny, sprawa polska u mocarstw. Kto opanuje te cztery osie, odpowie na większość wiązek zadań o Polsce 1939–1945.
Zapamiętaj
Zasada premium: rozdziel okupację niemiecką i sowiecką|Na maturze najgroźniejszy błąd to „zlanie" dwóch okupantów w jedno. Niemcy: ziemie wcielone + GG, plan Generalny Ost, obozy zagłady, Holokaust. Sowieci: aneksja Kresów, deportacje w głąb ZSRS, zbrodnia katyńska 1940. Zawsze pytaj: który okupant, na jakim terenie, jakimi metodami.
Intuicja: państwo, którego nie było na mapie
We wrześniu 1939 r. Polska zniknęła z mapy — podzielona między III Rzeszę i ZSRS na mocy paktu Ribbentrop–Mołotow. A jednak państwo polskie nie przestało istnieć: działał legalny rząd (najpierw we Francji, potem w Londynie), a w okupowanym kraju powstała rozbudowana konspiracja — z armią, sądami, prasą i tajnymi szkołami. To ewenement w skali okupowanej Europy.
Równocześnie ziemie polskie stały się głównym miejscem niemieckiej Zagłady — to tu Niemcy zlokalizowali obozy zagłady (Auschwitz-Birkenau, Treblinka, Bełżec, Sobibór). Polacy byli świadkami i ofiarami, a część z nich — mimo grożącej kary śmierci — ratowała Żydów.
Dwie okupacje, jeden naród
Od 1939 do 1941 Polska podzielona: zachód i centrum pod Niemcami, wschód (Kresy) pod ZSRS. Po ataku Niemiec na ZSRS (VI 1941) całość ziem polskich znalazła się pod okupacją niemiecką.
Polskie Państwo Podziemne
Konspiracyjne struktury podległe rządowi w Londynie: Delegatura Rządu (władza cywilna), Armia Krajowa (siła zbrojna), tajne szkolnictwo i sądy. Unikalna w Europie „podziemna Rzeczpospolita".
Zwycięska wojna, przegrany pokój
Polska była w obozie zwycięzców, straciła jednak Kresy i suwerenność. Decyzje Wielkiej Trójki (Teheran, Jałta) oddały ją w strefę wpływów ZSRS.
Rdzeń pojęciowy: dwie okupacje 1939–1941
Cecha Okupacja niemiecka Okupacja sowiecka Podstawa Pakt Ribbentrop–Mołotow (23 VIII 1939) + agresja 1 IX 1939 Pakt Ribbentrop–Mołotow + agresja 17 IX 1939 Podział ziem Ziemie wcielone do Rzeszy + Generalne Gubernatorstwo (stolica Kraków) Aneksja Kresów Wsc…
Definicje, które musisz znać
:rule Generalne Gubernatorstwo (GG) Utworzona przez Niemcy jednostka administracyjna z okupowanych ziem polskich niewcielonych do Rzeszy (stolica Kraków, gubernator Hans Frank). :rule Plan „Generalny Ost" Niemiecki plan germanizacji i eksterminacji ludnośc…
Figura 1 — oś czasu: Polska w II wojnie
:os-m-polska-ii-wojna
Polskie Państwo Podziemne
Po klęsce 1939 r. Polacy zbudowali unikalną w skali Europy strukturę konspiracyjnego państwa.
Holokaust na ziemiach polskich i pomoc Żydom
Ziemie okupowanej Polski stały się głównym terenem niemieckiej Zagłady Żydów . Niemcy tworzyli getta (największe — warszawskie), a od 1942 r.
Czyn zbrojny Polaków — Zachód i Wschód
Polski wysiłek zbrojny po 1939 r. płynął dwoma nurtami .
Akcja „Burza" i powstanie warszawskie 1944
W 1944 r. , wobec zbliżania się Armii Czerwonej, Armia Krajowa rozpoczęła akcję „Burza" — wystąpienie zbrojne przeciw wycofującym się Niemcom, by wystąpić wobec wkraczających Sowietów w roli gospodarza wyzwalanych ziem.
Figura 2 — solver CKE: analiza źródła
:solver-zrodlo
Sprawa polska w polityce mocarstw
O przyszłości Polski decydowały konferencje Wielkiej Trójki (USA, Wielka Brytania, ZSRS). Mimo że Polska była w obozie zwycięzców, jej los rozstrzygano bez udziału legalnego rządu w Londynie.
Przykład rozwiązany (styl CKE)
Materiał źródłowy (fragment): „Nie ma już getta. Akcja przeprowadzona (…).
Od źródła do odpowiedzi CKE
Typ polecenia Źródło w zadaniu Co robię? Styl odpowiedzi CKE Rozpoznaj okupanta Mapa podziału ziem, plakat, dekret Wskazuję: Niemcy (GG/ziemie wcielone) czy ZSRS (Kresy) „Źródło dotyczy okupacji niemieckiej, o czym świadczy…" Datuj wydarzenie Fragment rela…
Przykład
Spróbuj sam
Zadanie: Rozstrzygnij, czy zdanie „Zbrodnię katyńską popełnili Niemcy" jest prawdziwe. Uzasadnij.
Checklist — zanim odpowiesz na zadanie o Polsce 1939–1945
Czy rozpoznaję, o którego okupanta chodzi (niemiecki czy sowiecki) i na jakim terenie? Czy odróżniam ziemie wcielone do Rzeszy od Generalnego Gubernatorstwa?
Sprawdź się i przećwicz
sub :: Sprawdź, czy uporządkowałeś cztery osie: dwie okupacje, państwo podziemne, czyn zbrojny i sprawę polską u mocarstw.
Przykład
Mini-praktyka CKE
Zadanie 1 (chronologia). Uszereguj wydarzenia: powstanie warszawskie, agresja ZSRS na Polskę, konferencja w Jałcie, powstanie AK.
Powtórka w 30 sekund
Dwie okupacje Niemcy (ziemie wcielone + GG, Generalny Ost) / ZSRS (Kresy, deportacje, Katyń 1940) PPP Rząd w Londynie (Sikorski) + Delegatura + AK (1942) + Szare Szeregi Holokaust Niemieckie obozy zagłady na ziemiach polskich; Żegota, Sprawiedliwi Czyn zbro…
Kluczowe pojęcia
Generalne Gubernatorstwo Niemiecka jednostka administracyjna z niewcielonych ziem polskich (stolica Kraków, Hans Frank). Zbrodnia katyńska Mord ok.
Częste błędy na maturze
„Polskie obozy koncentracyjne" :: Obozy zagłady były niemieckie (nazistowskie), zlokalizowane na okupowanych ziemiach polskich — nigdy „polskie". Mylenie powstania w getcie (1943) z powstaniem warszawskim (1944) :: To dwa różne wydarzenia — inny rok, inni …
Materiał z klas 1–4
Lekcje klasowe z tym materiałem
Źródła, format CKE i materiały ZPE
men :: Podstawa programowa historii dla liceum (formuła 2018) — dział o II wojnie światowej: okupacje ziem polskich, Polskie Państwo Podziemne, sprawa polska w polityce mocarstw. :: MEN 2018 / zakres rozszerzony cke :: Informator maturalny z historii (form…
W tej lekcji
- 1Po tej lekcji będziesz umieć
- 2Po co Ci to na maturze?
- 3Intuicja: państwo, którego nie było na mapie
- 4Rdzeń pojęciowy: dwie okupacje 1939–1941
- 5Definicje, które musisz znać
- 6Figura 1 — oś czasu: Polska w II wojnie
- 7Polskie Państwo Podziemne
- 8Holokaust na ziemiach polskich i pomoc Żydom
- 9Czyn zbrojny Polaków — Zachód i Wschód
- 10Akcja „Burza" i powstanie warszawskie 1944
- 11Figura 2 — solver CKE: analiza źródła
- 12Sprawa polska w polityce mocarstw
- 13Przykład rozwiązany (styl CKE)
- 14Od źródła do odpowiedzi CKE
- 15Spróbuj sam
- 16Checklist — zanim odpowiesz na zadanie o Polsce 1939–1945
- 17Sprawdź się i przećwicz
- 18Mini-praktyka CKE
- 19Powtórka w 30 sekund
- 20Kluczowe pojęcia
- 21Częste błędy na maturze
- 22Źródła, format CKE i materiały ZPE