Zbiory liczbowe to mapa: pokazuje, gdzie dana liczba „mieszka” i jakie działania możesz na niej bezpiecznie wykonywać. Najważniejsze jest rozróżnienie: liczby naturalne, całkowite, wymierne, niewymierne i rzeczywiste.

Bo prawie każde zadanie z matematyki zakłada, że rozumiesz, jakiego typu liczby masz przed sobą. Na sprawdzianie albo maturze dostaniesz pytania typu:
Jeśli mylisz zbiory liczbowe, tracisz punkty w bardzo prostych zadaniach.
Słownictwo
Mamy pięć podstawowych zbiorów liczbowych. Najpierw ustalmy konwencję (w NexTutor zero jest liczbą naturalną):
| Zbiór | Co zawiera | Przykłady |
|---|---|---|
| liczby naturalne | ||
| liczby całkowite | ||
| liczby wymierne | ||
| liczby niewymierne | ||
| liczby rzeczywiste | wszystkie wymierne i niewymierne |
Zbiory układają się warstwami — każdy następny zawiera poprzedni:
Liczby niewymierne też należą do , ale nie należą do — dlatego zapisujemy je jako . Krótko:
Test wymierności (rozwinięcie dziesiętne). Liczba jest wymierna, gdy jej rozwinięcie dziesiętne jest skończone albo okresowe; jest niewymierna, gdy rozwinięcie jest nieskończone i nieokresowe.
klasyfikuj po kolei, od najmniejszego zbioru
Najpierw uprość
policz pierwiastki i skróć ułamki: √9=3 • 4/2=2 — dopiero potem klasyfikuj
Czy całkowita?
tak i ≥0 → naturalna (N); tak i <0 → całkowita (Z)
Da się zapisać jako a/b?
tak • rozwinięcie skończone lub okresowe → wymierna (Q)
Rozwinięcie nieskończone i nieokresowe?
np. √2 • π → niewymierna (R\Q) • ale wciąż rzeczywista (R)
Pamiętaj: Pierwiastek nie zawsze oznacza liczbę niewymierną: √9=3 jest naturalna. Najpierw uprość, potem klasyfikuj.
1. Najpierw uprość liczbę (policz pierwiastki i skróć ułamki): np.
Przykład
Zadanie: określ najmniejszy zbiór liczbowy, do którego należy liczba. Liczba Rozumowanie Najmniejszy zbiór --- --- --- 7 dodatnia liczba całkowita \mathbb{N} -4 całkowita, ale nie naturalna \mathbb{Z} \tfrac{3}{5} ułamek dwóch liczb cał…
- Pierwiastek ≠ zawsze niewymierna. \sqrt{9}=3\in\mathbb{N} oraz \sqrt{16}=4\in\mathbb{N} ; dopiero \sqrt{2},\sqrt{3},\sqrt{5} są niewymierne.
Na maturze raczej nie dostaniesz długiej teorii o zbiorach — dostaniesz krótkie zadanie sprawdzające, czy szybko rozpoznajesz typ liczby. Typowe polecenia: wskaż liczbę niewymierną; oceń prawdziwość zdań o liczbach; uporządkuj liczby na…
Liczby naturalne
Liczby używane do liczenia, w szkolnej konwencji NexTutor: 0, 1, 2, 3 i dalej.
Materiały ZPE
3 materiały