Renesans — epoka humanizmu i powrotu do antyku
Renesans to moment, kiedy Europa mówi: dość Boga w centrum, postawmy z powrotem człowieka. Humanizm nie znaczy "być miłym dla ludzi" — znaczy stawiać człowieka jako najwyższą wartość. Człowiek może się doskonalić, tworzyć, poznawać świat. To rewolucja po 1000 latach teocentryzmu.
Skąd się wziął renesans
Renesans (fr. renaissance = odrodzenie) to epoka XIV–XVI w., która zaczyna się we Włoszech i stopniowo obejmuje całą Europę. W Polsce trwa mniej więcej od połowy XV do końca XVI w. — to tzw. złoty wiek kultury polskiej.
Dlaczego właśnie wtedy? Cztery przełomowe wydarzenia w ciągu kilkudziesięciu lat zmieniły Europę nie do poznania:
Druk Gutenberga
Upadek Konstantynopola
Wyprawa Kolumba
Wystąpienie Lutra
Słownictwo
Humanizm — człowiek w centrum
Humanizm (od łac. humanitas = człowieczeństwo) to filozofia i ruch kulturowy stawiający człowieka w centrum zainteresowania. Nie znaczy "miłość do ludzi" w potocznym sensie — znaczy: człowiek jest najwyższą wartością, jest zdolny do doskonalenia się, poznania świata i tworzenia.
Kontrast z teocentryzmem jest fundamentalny:
| Średniowiecze (teocentryzm) | Renesans (humanizm/antropocentryzm) | |
|---|---|---|
| Co jest w centrum | Bóg | Człowiek |
| Cel życia | Zbawienie duszy | Doskonałość, sława, szczęście doczesne |
| Ciało | Marnościowe, do umartwiania | Piękne, godne podziwu |
| Rozum | Sługa wiary | Narzędzie poznania świata |
| Autorytet | Kościół, Biblia | Antyk (Grecy, Rzymianie), własne doświadczenie |
| Wzorzec | Święty, asceta | Człowiek wszechstronny (uomo universale) |
Renesans chętnie wracał do antycznego przekonania, że człowiek jest istotą rozumną, twórczą i zdolną do poznawania świata. Hasło Protagorasa „człowiek jest miarą wszechrzeczy" dobrze pokazuje zmianę perspektywy: w centrum zainteresowania znalazły się godność, rozum, ciało, sztuka i ziemskie życie człowieka.
Reformacja — religijny wstrząs
W 1517 roku Marcin Luter ogłosił 95 tez przeciwko nadużyciom Kościoła, zwłaszcza sprzedaży odpustów. To wydarzenie uznaje się za symboliczny początek reformacji.
Wzorzec
Filozofia renesansu — trzy nurty
Renesans nie tworzy nowej filozofii — odradza filozofię starożytną . Trzy nurty: Stoicyzm Filozofia Marka Aureliusza, Seneki, Epikteta.
Sztuka renesansu — harmonia i człowiek
Renesansowa sztuka odwraca średniowieczne zasady: zamiast hieratycznych, płaskich postaci — perspektywa, proporcja, realizm, piękno ciała . Leonardo da Vinci, Michał Anioł, Rafael — szukają idealnych proporcji ludzkiego ciała (Witruwiań…
Złoty wiek literatury polskiej
Renesans to rozkwit literatury polskiej: - Jan Kochanowski (1530–1584) — szczyt poezji renesansowej, Pieśni, Treny, Fraszki, Odprawa posłów greckich - Mikołaj Rej (1505–1569) — jeden z najważniejszych twórców piszących po polsku, często …
Kluczowe pojęcia
Renesans
Epoka XIV–XVI w. (odrodzenie): powrót do wartości antyku, humanizm, antropocentryzm; w Polsce złoty wiek kultury (XV–XVI w.)
Posłuchaj / obejrzyj
1 materiał