Kochanowski: Pieśni — analiza i filozofia
Kochanowski w Pieśni IX pyta: czy możemy zaufać rozumowi i cnocie wobec losu? I odpowiada: tak — cnota jest jedyną trwałą wartością. W Pieśni V mówi: używaj życia, bo czas ucieka. Dwie pieśni, dwie filozofie (stoicyzm i epikureizm) — ale obie mówią to samo: żyj dobrze teraz, bo na potem nie ma gwarancji.
Kim był Kochanowski
Jan Kochanowski (1530–1584) to największy poeta polskiego renesansu i — zdaniem wielu — w ogóle największy poeta polski do XX w. Studiował w Krakowie, Królewcu i Padwie (Włochy). Znał łacinę i grekę, czytał autorów antycznych w oryginale.
Tworzył po polsku i po łacinie. Jego polskie wiersze były rewolucją — pokazał, że język polski może być narzędziem wielkiej poezji, nie tylko łacina.
Główne dzieła:
- Pieśni (Lib. I i II) — liryka filozoficzna i refleksyjna
- Treny — cykl 19 trenów po śmierci córki Urszuli
- Fraszki — krótkie, żartobliwe epigramaty
- Odprawa posłów greckich — pierwsza oryginalna tragedia humanistyczna napisana po polsku
Przykład
Pieśń IX ks. I — carpe diem, Fortuna i stoicki umiar
O czym mówi
Podmiot liryczny zachęca do radości i korzystania z chwili, ale nie do bezmyślnej zabawy. Przypomina, że przyszłość jest niepewna, Fortuna zmienna, a człowiek powinien zachować umiar i wewnętrzny spokój.
Kluczowe myśli:
- Czas płynie — korzystaj z chwili obecnej, bo przyszłość jest niepewna
- Szczęście jest chwiejne i zależne od losu (Fortuna) — nie ma na nie wpływu
- Cnota (mądrość, prawe postępowanie) jest jedyną wartością, której los nie może zabrać
- Człowiek cnotliwy jest wolny nawet w nieszczęściu
"Cnota gruntu swojego nie zmieni" — to zdanie to serce pieśni. Cnota jest fundamentem, który stoi nawet gdy wszystko inne się sypie.
Filozofia — stoicyzm
Pieśń IX jest wykładem stoicyzmu w formie lirycznej:
- Los jest nieodmienny — nie lamentuj, przyjmij
- Jedyne dobro to cnota — mądrość, prawe życie
- Zewnętrzne dobra (bogactwo, sława, zdrowie) są obojętne — możesz je mieć lub nie mieć bez uszczerbku dla szczęścia
Kochanowski opiera się tu na Senece i Horacym — i to widać. Pieśń IX to niemal parafraza myśli stoickich, ale przetworzona na polską frazę.
Podmiot liryczny i sytuacja liryczna
Podmiot liryczny to człowiek wykształcony, filozoficznie świadomy, mówiący do kogoś bliskiego (lub do siebie) o tym jak należy żyć. Ton: spokojny, przekonany, pewny swoich wartości.
Sytuacja liryczna: filozoficzna refleksja — nie konkretne wydarzenie, ale ogólna medytacja nad losem i wartościami.
Przykład
Pieśń V ks. II — pieśń obywatelska i patriotyczna
O czym mówi Pieśń V ks. II , zwana też Pieśnią o spustoszeniu Podola , pokazuje Kochanowskiego jako poetę zaangażowanego w sprawy państwa.
Słownictwo
Dwa głosy Kochanowskiego
Element Pieśń IX ks. I Pieśń V ks.
Pieśń jako gatunek literacki
Pieśń (łac. carmen ) to gatunek liryczny wywodzący się z antyku — u Horacego oda .
Horacy jako patron Kochanowskiego
Kochanowski w wielu pieśniach nawiązuje do Horacego (65–8 p. n.
Kluczowe pojęcia
Pieśń (gatunek)
Gatunek liryczny wywodzący się z antyku (łac. carmen, oda); budowa stroficzna, muzyczność, temat poważny (filozofia, miłość, ojczyzna); u Kochanowskiego: refleksja filozoficzna
Lektura
1 pozycja
Posłuchaj / obejrzyj
1 materiał