Barok — epoka niepokoju, kontrreformacji i vanitas
Barok to epoka napięć, kontrreformacji, vanitas i sarmatyzmu. Zobaczysz, czym różni się od renesansu i jak czytać teksty epoki na sprawdzianie.
Barok w jednym zdaniu
Barok to epoka niepokoju: człowiek wie, że świat jest piękny i zmysłowy, ale jednocześnie kruchy, przemijający i zależny od śmierci.
Skąd się wziął barok
Barok (od portugalskiego barroco — perła o nieregularnym kształcie) to epoka XVII wieku. Powstał jako reakcja na:
- Kryzys renesansowego humanizmu (wojny religijne, zarazy, kryzys ekonomiczny)
- Kontrreformację katolicką (sobór trydencki)
- Rozwój nauki (Kopernik, Galileusz) — świat okazał się bardziej skomplikowany
W Polsce barok pokrywa się z okresem sarmatyzmu — kultury szlacheckiej.
Słownictwo
Renesans vs Barok
Renesans Barok --- --- --- Nastrój Harmonia i optymizm Niepokój i kryzys Filozofia Wiara w rozum i ład Poczucie sprzeczności i przemijania Człowiek Centrum świata Wobec Boga, śmierci i przemijania Styl Klasyczny umiar Kontrast, przepych,…
Słownictwo
Światopogląd barokowy — kluczowe cechy
Cecha Opis Przykłady w literaturze --- --- --- Vanitas Marność wszystkiego co ziemskie Sęp Szarzyński, Kohelet Dualizm Świat to pole walki dobra i zła, ciała i duszy kontrast ziemskość–niebo Konceptyzm Szukanie zaskakujących porównań (ko…
Kontrreformacja i jej wpływ na literaturę
Katolicyzm po soborze trydenckim walczy o duszę wiernych: - Emocjonalna religijność (mistycyzm, wizje) - Kult maryjny i świętych - Literatura dewocyjna i moralizatorska W Polsce barok to także złoty wiek literatury jezuickiej i sarmackiej.
Sarmatyzm — polski wariant baroku
Szlachcic-sarmata: - wolność szlachecka („złota wolność") - kult szabli i konia - mesjanizm (Polska jako bastion chrześcijaństwa) - orientalny przepych (kontusz, karabela, wąsy) Literacko: Jan Chryzostom Pasek — Pamiętniki .
Dlaczego barok jest ważny na maturze
To epoka, w której najsilniej widać motyw przemijania i konfliktu duszy . Przygotowuje do romantyzmu i Młodej Polski.
Ramy czasowe i kontrasty baroku
W Europie barok rozwija się od przełomu XVI i XVII wieku i trwa w różnych krajach do XVIII wieku. W Polsce najczęściej łączymy go z XVII wiekiem: kulturą kontrreformacji, dworem, poezją metafizyczną i sarmatyzmem.
Słownictwo
Renesans vs Barok
Renesans Barok --- --- harmonia, ład, umiar kontrast, niepokój, ruch ufność w możliwości człowieka świadomość kruchości człowieka antropocentryzm połączony z religią silniejszy nacisk na zbawienie i przemijanie jasność formy koncept, par…
Mini mapa pojęć
niepokój → kontrasty → vanitas → koncept → sarmatyzm Ten schemat pomaga zapamiętać, że barokowy tekst zwykle nie tylko mówi o śmierci, ale buduje napięcie między tym, co doczesne, zmysłowe i kruche, a tym, co duchowe i wieczne.
Zapamiętaj
Zapamiętaj
Barok to epoka napięć, nie tylko śmierci. Motyw vanitas jest ważny, ale obok niego trzeba widzieć kontrreformację, koncept, przepych formy i polski sarmatyzm.
Na sprawdzianie mogą zapytać
1. Czym różni się barokowy obraz człowieka od renesansowego?
Kluczowe pojęcia
Vanitas
Marność nad marnościami — wszystko na ziemi jest przemijające; centralny motyw baroku
Posłuchaj / obejrzyj
1 materiałW tej lekcji
- 1Barok w jednym zdaniu
- 2Skąd się wziął barok
- 3Renesans vs Barok
- 4Światopogląd barokowy — kluczowe cechy
- 5Kontrreformacja i jej wpływ na literaturę
- 6Sarmatyzm — polski wariant baroku
- 7Dlaczego barok jest ważny na maturze
- 8Ramy czasowe i kontrasty baroku
- 9Renesans vs Barok
- 10Mini mapa pojęć
- 11Zapamiętaj
- 12Na sprawdzianie mogą zapytać
- Kluczowe pojęcia
- Lektura
- Posłuchaj / obejrzyj