Mikołaj Sęp Szarzyński i Jan Andrzej Morsztyn — analiza wierszy
Sęp i Morsztyn pokazują dwa oblicza baroku: metafizyczny lęk, koncept, paradoks i poezję zadziwienia, ważne w analizie wiersza na sprawdzianie.
Przykład
Mikołaj Sęp Szarzyński (ok. 1550–1581)
Jeden z najważniejszych poetów przełomu renesansu i baroku; prekursor polskiego baroku. Żył krótko, napisał niewiele, ale wybitnie. Rytmy albo wiersze polskie wydano pośmiertnie w 1601 roku.
Najważniejsze wiersze:
- Epitafium Rzymowi — przykład formalnego kunsztu i lapidarności
- Sonet IV („O nietrwałej miłości rzeczy świata tego")
- Sonet V („Na one słowa Jopowe: Homo natus de muliere...")
Główne motywy:
- Nietrwałość świata
- Walka rozumu z namiętnością
- Lęk przed przemijaniem, grzechem, śmiercią i utratą zbawienia
Styl: gęsty, intelektualny, pełen antytez i oksymoronów.
Przykład
Jan Andrzej Morsztyn (1621–1693)
Dworski poeta, tłumacz, dyplomata i polityk. Reprezentant marinizmu (od Marino — włoskiego poety).
Najważniejsze utwory:
- Do trupa
- Ni pies, ni wydra
- Cuda miłości
Uwaga: „Na oczy królewny angielskiej..." to utwór Daniela Naborowskiego, początkowo błędnie przypisywany Morsztynowi — nie należy go przypisywać Morsztynowi w wypracowaniu.
Styl: lekki, dowcipny, zmysłowy, pełen konceptów i pointy.
Światopogląd: dworska gra konceptu, zmysłowość, miłość jako paradoks i popis intelektualny.
Kontrast z Sępem: Sęp — ciemny, metafizyczny, niepokojący. Morsztyn — błyskotliwy, dworski, pełen wdzięku.
Słownictwo
Analiza krok po kroku
Sęp Szarzyński — „O nietrwałej miłości rzeczy świata tego" Element Co uczeń ma zauważyć --- --- Temat Człowiek kocha rzeczy nietrwałe, a powinien szukać Boga Konflikt Ciało / dusza, ziemia / niebo, pozór / prawda Środki Antytezy, paradok…
Słownictwo
Porównanie poetów
Sęp Szarzyński Morsztyn --- --- --- Ton Pesymistyczny, dramatyczny Dowcipny, zmysłowy Główny motyw Vanitas, śmierć, dusza Miłość, czas, koncept Język Gęsty, filozoficzny Lekki, ozdobny Światopogląd Walka rozumu z namiętnością Dworska gra…
Słownictwo
Jak porównać na maturze?
Sęp Szarzyński Morsztyn --- --- --- Człowiek Rozdarty duchowo Uczestnik gry dworskiej Świat Nietrwały i groźny Efektowny, zmysłowy, teatralny Napięcie Religijne i egzystencjalne Formalny popis i puenta Barok w jednym kontraście: Sęp poka…
Doprecyzowanie: miejsce Sępa i Morsztyna
Sęp Szarzyński chronologicznie należy do przełomu renesansu i baroku, dlatego często mówi się o nim jako o prekursorze poezji barokowej. Jego wiersze pokazują człowieka rozdartego między ciałem, światem i pragnieniem zbawienia.
Słownictwo
Sęp vs Morsztyn
Element Mikołaj Sęp Szarzyński Jan Andrzej Morsztyn --- --- --- temat zbawienie, walka duchowa, nietrwałość świata miłość, zmysłowość, gra intelektualna język napięty, pełen antytez i paradoksów ozdobny, błyskotliwy, konceptualny obraz c…
Zapamiętaj
Zapamiętaj
Sęp pyta o zbawienie, kondycję człowieka i kruchość świata. Morsztyn gra konceptem, paradoksem i efektem zaskoczenia.
Na sprawdzianie mogą zapytać
1. Dlaczego Sępa nazywa się prekursorem baroku?
Kluczowe pojęcia
Konceptyzm
Styl barokowy oparty na zaskakujących, intelektualnych porównaniach — koncept to centralne narzędzie poetyckie baroku
Posłuchaj / obejrzyj
1 materiał