Eliza Orzeszkowa, Henryk Sienkiewicz i nowela pozytywistyczna — kontekst
Pozytywizm to nie tylko Lalka. Orzeszkowa i Sienkiewicz pokazują, jak literatura może służyć edukacji i budzeniu ducha narodowego. Nowela staje się najdoskonalszą formą dydaktyczną epoki.
Pozytywizm w praktyce literackiej
Po klęsce powstania styczniowego (1863–1864) romantyczny model walki i mesjanistycznego cierpienia przestał wystarczać jako program działania. Pozytywiści szukali innej drogi — pracy u podstaw, edukacji, realizmu.
Literatura miała:
- uczyć społeczeństwo
- pokazywać realne problemy
- budzić patriotyzm bez zbrojnego zrywu — przez pamięć, pracę i wspólnotę
Typowy błąd. Nie pisz, że „pozytywizm odrzucił patriotyzm". Zmienił jego formę: z walki zbrojnej na edukację, pracę, pamięć i literaturę.
Jak pozytywizm działa w literaturze?
Jak pozytywizm działa w literaturze?
Cztery role literatury pozytywistycznej
Diagnoza
pokazuje realny problem społeczny (krzywda • bieda • emigracja)
Empatia
każe zobaczyć krzywdę zwykłego człowieka
Edukacja
uczy odpowiedzialności i pracy
Pamięć
podtrzymuje patriotyzm bez zbrojnego zrywu
Pamiętaj: To program SPOŁECZNY — literatura ma uczyć, wzruszać i wzmacniać wspólnotę.
Kontekst pozytywistycznej noweli
Przykład
Eliza Orzeszkowa (1841–1910)
Najważniejsze utwory: Nad Niemnem , Gloria victis , Meir Ezofowicz . Ważne tematy Orzeszkowej: - Powstanie styczniowe i jego pamięć - Praca i wspólnota - Asymilacja Żydów ( Meir Ezofowicz ) - Sytuacja kobiet i ich pozycja społeczna - Od…
Henryk Sienkiewicz (1846–1916)
Sienkiewicz pisał dwa rodzaje utworów: - Nowele społeczne i emigracyjne — Latarnik , Janko Muzykant , Za chlebem : pokazują krzywdę zwykłego człowieka, emigrację, tęsknotę - Powieści historyczne — Trylogia ( Ogniem i mieczem , Potop , Pa…
Nowela pozytywistyczna — cechy gatunku
Nowela była krótką, czytelną i skuteczną formą pokazywania problemów społecznych — jedną z najważniejszych form dydaktycznych epoki.
Orzeszkowa i Sienkiewicz — dwa sposoby pozytywistycznej literatury
Kluczowe pojęcia
Zmiana modelu patriotyzmu
Po klęsce powstania styczniowego (1863–1864) walka zbrojna ustępuje miejsca edukacji, pracy, pamięci i literaturze.
Posłuchaj / obejrzyj
3 materiałyW tej lekcji
- 1Pozytywizm w praktyce literackiej
- 2Jak pozytywizm działa w literaturze?
- 3Kontekst pozytywistycznej noweli
- 4Eliza Orzeszkowa (1841–1910)
- 5Henryk Sienkiewicz (1846–1916)
- 6Nowela pozytywistyczna — cechy gatunku
- 7Orzeszkowa i Sienkiewicz — dwa sposoby pozytywistycznej literatury
- Kluczowe pojęcia
- Lektura
- Posłuchaj / obejrzyj