Synteza białka — transkrypcja, translacja i kod genetyczny
Co zrobimy: Zapiszemy krótką nić DNA, przepiszemy ją na mRNA i odczytamy kodony, budując z aminokwasów łańcuch białka.
Co widzisz na ekranie: Nić DNA, która rozplata się i tworzy komplementarne mRNA, oraz rybosom przesuwający się po mRNA kodon po kodonie; tRNA przynosi aminokwasy, a tabela kodu genetycznego podświetla aktualne przypisanie. Odczyty: sekwencja DNA i mRNA, odczytany kodon, aminokwas i długość łańcucha.
Co się właśnie stało?
Z nici DNA powstała komplementarna nić mRNA, a rybosom odczytał ją trójkami, budując z aminokwasów łańcuch białka. Kodon AUG dał sygnał START i pierwszy aminokwas — metioninę.
Dwa etapy:
najpierw TRANSKRYPCJA — w jądrze na matrycy DNA powstaje mRNA (zasady łączą się komplementarnie: A–U, G–C). Potem TRANSLACJA — na rybosomie mRNA jest czytane po trzy nukleotydy (kodony), a tRNA przynosi pasujące aminokwasy.
Kod genetyczny:
jeden kodon (trójka nukleotydów) koduje jeden aminokwas. AUG to kodon startowy (metionina), a trzy kodony (UAA, UAG, UGA) to sygnały STOP kończące syntezę.
Dlaczego trójki?
Bo z czterech „liter" (A, U, G, C) dopiero trójki dają dość kombinacji (64), by zakodować 20 aminokwasów — pary by nie wystarczyły.
Po co Ci to na maturze:
przepisywanie DNA→mRNA, odczyt kodonów z tabeli kodu genetycznego i skutki mutacji punktowych to częste zadania. Chwyt: pilnuj komplementarności i czytaj mRNA trójkami od kodonu start.
Zapamiętaj: białko powstaje w dwóch krokach — transkrypcji (DNA→mRNA) i translacji (mRNA→białko); kod jest trójkowy, a AUG zaczyna, kodony stop kończą.
Najczęstsze pytania
›Czym różni się transkrypcja od translacji?
Transkrypcja to przepisanie DNA na mRNA (w jądrze), a translacja to odczyt mRNA i budowa białka na rybosomie.
›Co to kodon?
Trójka nukleotydów mRNA kodująca jeden aminokwas; AUG to kodon startowy, a UAA/UAG/UGA to kodony stop.
›Jak z sekwencji DNA odczytać białko?
Najpierw przepisujesz DNA na mRNA (komplementarnie), potem czytasz mRNA trójkami i z tabeli kodu przypisujesz aminokwasy.