Osmoza — czy komórka spuchnie, czy zwiotczeje?

Co się właśnie stało?

Komórka w roztworze hipotonicznym spęczniała, w hipertonicznym zwiotczała (plazmoliza), a w izotonicznym nic się nie zmieniło. Kluczowe: to nie sól się przemieszczała — to woda przeszła przez błonę.

Dlaczego woda się rusza — osmoza:

Błona komórkowa jest półprzepuszczalna: przepuszcza wodę, ale nie przepuszcza substancji rozpuszczonej. Woda przechodzi w obie strony cały czas, ale NETTO płynie tam, gdzie substancji jest więcej — aż stężenia się wyrównają.

Reguła kierunku:

Dlaczego roślina nie pęka, a krwinka pęka?

W hipotonicznym woda napiera do środka. Komórka roślinna ma sztywną ścianę komórkową — napiera z powrotem, powstaje turgor (jędrna, ale cała). Komórka zwierzęca ściany nie ma — woda wlewa się, aż błona pęka (hemoliza). To tłumaczy, po co roślinie ściana: „szkielet ciśnieniowy".

W drugą stronę — plazmoliza:

W hipertonicznym woda ucieka. U rośliny protoplast kurczy się i odstaje od ściany — to plazmoliza. Dlatego roślina podlana słoną wodą więdnie, a ogórek posypany solą puszcza sok.

Po co Ci to na maturze:

To samo zjawisko spina turgor liścia, wchłanianie wody przez korzeń i pracę nerki. Zawsze pytaj: gdzie więcej substancji rozpuszczonej — tam idzie woda.

Zapamiętaj: osmoza to nie „woda ucieka od soli", tylko dyfuzja wody przez błonę półprzepuszczalną w stronę większego stężenia — aż do wyrównania. Dlatego nie ugasisz pragnienia wodą morską: wyciągnęłaby wodę z Twoich komórek.