Cukry — budowa i właściwości redukujące
Cukry dzielimy na mono-, di- i polisacharydy, łączone wiązaniem glikozydowym. Cukry redukujące (glukoza, fruktoza, maltoza) dają dodatnią próbę Trommera/Tollensa; sacharoza jest nieredukująca. Skrobię wykrywa się jodem (granatowe zabarwienie). Wybierz typ cukru.
Dam Ci cukier — zgadnij wynik próby (bez przełączania selektora). Redukujący → Trommer dodatni, skrobia → jod granatowo.
Co się właśnie stało?
Cukry redukujące mają wolną grupę półacetalową, która potrafi utlenić się i zredukować jony miedzi(II) — stąd dodatnia próba Trommera. Sacharoza takiej wolnej grupy nie ma, więc próba jest ujemna.
Próba Trommera (cukry redukujące):
Dodatnia (ceglasty osad ): glukoza, fruktoza, maltoza. Ujemna (roztwór pozostaje niebieski): sacharoza, celuloza.
Wiązanie glikozydowe:
To wiązanie łączące cząsteczki cukrów — powstaje z odłączeniem wody (kondensacja). Disacharydy (sacharoza, maltoza) to dwa monomery, a polisacharydy (skrobia, celuloza) to wiele monosacharydów połączonych właśnie wiązaniem glikozydowym.
Jak wykryć skrobię?
Roztwór jodu (płyn Lugola) daje ze skrobią charakterystyczne granatowe zabarwienie — to szybki test na jej obecność, wykorzystywany też w biologii (wykrywanie skrobi w tkankach).
Po co Ci to na maturze:
Klasyczne zadanie: rozróżnić cukry na podstawie prób. Chwyt — zapytaj o wolną grupę półacetalową: jest wolna → redukujący (Trommer/Tollens dodatni), zablokowana wiązaniem → nieredukujący. Skrobię wskaże jod (granat).
Zapamiętaj: mono- i maltoza są redukujące (wolna grupa półacetalowa), sacharoza nie; polisacharydy to monomery spięte wiązaniem glikozydowym, a skrobię zdradza jod — granatowe zabarwienie.
Teoria i wzory
Podział cukrów
Cukry dzielimy na monosacharydy (glukoza, fruktoza), disacharydy (maltoza, sacharoza) i polisacharydy (skrobia, celuloza). Większe cząsteczki łączy wiązanie glikozydowe, powstające z odłączeniem wody.
Właściwości redukujące
Cukry redukujące mają wolną grupę półacetalową (aldehydową), więc dają dodatnią próbę Trommera i Tollensa:
- redukujące: glukoza, fruktoza, maltoza
- nieredukująca: sacharoza (brak wolnej grupy)
W próbie Trommera jon redukuje się do ceglastego , w próbie Tollensa do srebra (lustro).
Wykrywanie skrobi
Skrobię wykrywa się jodem (płyn Lugola) — powstaje charakterystyczne granatowe zabarwienie (kompleks jodu z helisą amylozy), znikające po ogrzaniu.
To doświadczenie jest jakościowe — rozpoznajemy typ cukru po reakcjach barwnych, bez wzorów ilościowych.
Uczysz? Umieść ten eksperyment na swojej stronie.
Darmowy widget — wklej na stronę szkoły, bloga lub notatki. Linkuje do pełnej wersji.
Najczęstsze pytania
›Co to wiązanie glikozydowe?
Wiązanie łączące cząsteczki cukrów (powstaje z odłączeniem wody) — buduje di- i polisacharydy z monosacharydów.
›Które cukry są redukujące?
Monosacharydy (glukoza, fruktoza) oraz niektóre disacharydy (maltoza) — mają wolną grupę półacetalową. Sacharoza jest nieredukująca.
›Jak wykryć skrobię?
Roztworem jodu (płyn Lugola) — skrobia daje charakterystyczne granatowe zabarwienie.