Cukry — budowa i właściwości redukujące

Cukry dzielimy na mono-, di- i polisacharydy, łączone wiązaniem glikozydowym. Cukry redukujące (glukoza, fruktoza, maltoza) dają dodatnią próbę Trommera/Tollensa; sacharoza jest nieredukująca. Skrobię wykrywa się jodem (granatowe zabarwienie). Wybierz typ cukru.

Chemia · Biochemia · Cukry — budowa (CHE.BIO)

monosacharyd

disacharyd

polisacharyd

Który cukier NIE daje dodatniej próby Trommera?

typ

monosacharyd

redukujący

tak

próba Trommera

dodatnia

wiązanie glik.

brak

Co się właśnie stało?

Cukry redukujące mają wolną grupę półacetalową, która potrafi utlenić się i zredukować jony miedzi(II) — stąd dodatnia próba Trommera. Sacharoza takiej wolnej grupy nie ma, więc próba jest ujemna.

Próba Trommera (cukry redukujące):

\text{cukier red.} + \text{Cu(OH)}_2 \;\xrightarrow{\;\Delta\;}\; \text{Cu}_2\text{O}\!\downarrow \; (\text{osad ceglasty})

Dodatnia (ceglasty osad $\text{Cu}_2\text{O}$ ): glukoza, fruktoza, maltoza. Ujemna (roztwór pozostaje niebieski): sacharoza, celuloza.

Wiązanie glikozydowe:

To wiązanie łączące cząsteczki cukrów — powstaje z odłączeniem wody (kondensacja). Disacharydy (sacharoza, maltoza) to dwa monomery, a polisacharydy (skrobia, celuloza) to wiele monosacharydów połączonych właśnie wiązaniem glikozydowym.

Jak wykryć skrobię?

\text{skrobia} + I_2 \;\longrightarrow\; \text{granatowe zabarwienie}

Roztwór jodu (płyn Lugola) daje ze skrobią charakterystyczne granatowe zabarwienie — to szybki test na jej obecność, wykorzystywany też w biologii (wykrywanie skrobi w tkankach).

Po co Ci to na maturze:

Klasyczne zadanie: rozróżnić cukry na podstawie prób. Chwyt — zapytaj o wolną grupę półacetalową: jest wolna → redukujący (Trommer/Tollens dodatni), zablokowana wiązaniem → nieredukujący. Skrobię wskaże jod (granat).

Zapamiętaj: mono- i maltoza są redukujące (wolna grupa półacetalowa), sacharoza nie; polisacharydy to monomery spięte wiązaniem glikozydowym, a skrobię zdradza jod — granatowe zabarwienie.

Model poglądowy · Wirtualne laboratorium NexTutor

Najczęstsze pytania

›

Co to wiązanie glikozydowe?

Wiązanie łączące cząsteczki cukrów (powstaje z odłączeniem wody) — buduje di- i polisacharydy z monosacharydów.

›

Które cukry są redukujące?

Monosacharydy (glukoza, fruktoza) oraz niektóre disacharydy (maltoza) — mają wolną grupę półacetalową. Sacharoza jest nieredukująca.

›

Jak wykryć skrobię?

Roztworem jodu (płyn Lugola) — skrobia daje charakterystyczne granatowe zabarwienie.

Teoria (klasa): CHE.4.5.1 → Lekcja maturalna: CHE.M.6.1 → Tablica maturalna: Związki organiczne: monomer → polimer →