Estryfikacja — kwas + alkohol
Co zrobimy: Połączymy kwas karboksylowy z alkoholem w obecności katalizatora i sprawdzimy, jaki ester i produkt uboczny powstają.
Co widzisz na ekranie: Cząsteczki kwasu i alkoholu, które łączą się z odłączeniem wody i utworzeniem estru (z ikoną zapachu); strzałki równowagi zaznaczają odwracalność. Przełączniki kwasu i alkoholu dają różne estry. Odczyty: kwas, alkohol, powstały ester, produkt uboczny i zapach.
Dam Ci parę kwas + alkohol — zgadnij, jaki ester powstanie.
Co się właśnie stało?
Z kwasu octowego i etanolu — po ogrzaniu z katalizatorem — powstał octan etylu, ester o charakterystycznym zapachu, oraz woda.
Czym jest estryfikacja?
To reakcja kwasu (najczęściej karboksylowego) z alkoholem, w której powstaje ESTER i WODA. Katalizatorem jest zwykle stężony kwas siarkowy(VI), a reakcję prowadzi się na ciepło.
Równanie (przykład):
Skąd bierze się woda?
Z grupy –OH alkoholu i grupy –OH należącej do –COOH kwasu — łączą się w cząsteczkę wody, a pozostałe fragmenty tworzą wiązanie estrowe (–COO–).
Reakcja odwracalna:
estryfikacja jest reakcją równowagową — w obecności wody ester może ulec hydrolizie z powrotem do kwasu i alkoholu. Dlatego m.in. usuwa się wodę, by zwiększyć wydajność.
Estry w praktyce:
mają często przyjemne, owocowe zapachy — stąd ich zastosowanie w aromatach i perfumach.
Po co Ci to na maturze:
równanie estryfikacji, rozpoznawanie produktów i świadomość odwracalności to typowe zagadnienia z chemii organicznej.
Ogólny schemat: .
Zapamiętaj: kwas + alkohol → ester + woda (kataliza kwasowa, reakcja odwracalna); estry pachną, często owocowo.
Teoria i wzory
Reakcja estryfikacji
Kwas karboksylowy reaguje z alkoholem (w obecności katalizatora kwasowego, np. ), dając ester i wodę: Przykład: (octan etylu).
Odwracalność i równowaga
Reakcja jest odwracalna — ester z wodą może ulec hydrolizie z powrotem. Ustala się równowaga opisana stałą:
Przesuwanie równowagi
Wydajność estru zwiększa się, usuwając wodę lub stosując nadmiar jednego z substratów (reguła przekory). Katalizator kwasowy tylko przyspiesza dojście do równowagi.
Oznaczenia: — stała równowagi, — grupy węglowodorowe, nawiasy — stężenia w równowadze.
Uczysz? Umieść ten eksperyment na swojej stronie.
Darmowy widget — wklej na stronę szkoły, bloga lub notatki. Linkuje do pełnej wersji.
Najczęstsze pytania
›Co to estryfikacja?
Reakcja kwasu (karboksylowego) z alkoholem, w której powstaje ester i woda.
›Co powstaje w reakcji kwasu octowego z etanolem?
Octan etylu (ester) i woda.
›Dlaczego estryfikacja jest odwracalna?
Bo ester w obecności wody może ulec hydrolizie z powrotem do kwasu i alkoholu — ustala się równowaga.