Paralaksa — odległości do gwiazd
W ciągu roku, gdy Ziemia okrąża Słońce, bliska gwiazda pozornie przesuwa się na tle bardzo odległych gwiazd. Kąt tego przesunięcia to paralaksa p. Odległość liczymy prosto: d=1/p (d w parsekach, p w sekundach łuku). Im bliższa gwiazda, tym większa paralaksa. Zmień odległość do gwiazdy.
Co się właśnie stało?
Przybliżyłeś gwiazdę, a jej pozorne przesunięcie na tle odległych gwiazd urosło. Odległość i kąt paralaksy są odwrotnie proporcjonalne.
Metoda paralaksy:
Gdy Ziemia obiega Słońce, pobliska gwiazda zdaje się przesuwać względem dalekiego tła. Połowę tego rocznego przesunięcia — kąt mierzony w sekundach łuku (″) — nazywamy paralaksą. Im bliższa gwiazda, tym większy kąt.
Parsek i niezmiennik:
Parsek (pc) to odległość, z której paralaksa wynosi dokładnie . Stąd prosty związek:
Iloczyn odległości i paralaksy jest stały. 1 pc ≈ 3,26 roku świetlnego — parsek i rok świetlny to dwie miary tej samej odległości.
Gdzie metoda się kończy?
Dla bardzo dalekich gwiazd kąt jest tak mały (setne czy tysięczne części ″), że tonie w niepewności pomiaru. Dlatego paralaksą mierzymy głównie bliskie gwiazdy — dalej sięgają inne metody (np. cefeidy).
Po co Ci to na maturze:
Znasz paralaksę w sekundach łuku — natychmiast liczysz odległość jako w parsekach (i × 3,26, żeby dostać lata świetlne). Chwyt: mniejsza paralaksa = dalsza gwiazda.
Zapamiętaj: odległość i paralaksa są odwrotnie proporcjonalne — d = 1/p, a d·p = 1. Bliżej znaczy większy kąt.
Najczęstsze pytania
›Co to paralaksa?
Pozorne przesunięcie bliskiej gwiazdy na tle dalekich, wynikające z ruchu obiegowego Ziemi. Mierzy się je jako kąt (w sekundach łuku).
›Co to parsek?
Odległość, z której półoś orbity Ziemi widać pod kątem 1 sekundy łuku (≈ 3,26 roku świetlnego). Stąd d[pc]=1/p[″].
›Dlaczego nie zmierzymy tak odległych galaktyk?
Bo dla bardzo dużych odległości paralaksa jest zbyt mała, by ją zmierzyć — metoda działa tylko dla stosunkowo bliskich gwiazd.