Promieniowanie jądrowe — przenikliwość i osłony
Wybierz rodzaj promieniowania i osłonę. Promieniowanie α zatrzyma kartka, β — blacha aluminiowa, a przenikliwe γ dopiero gruba warstwa ołowiu. Dawka maleje też z odległością (∝1/d²). Sprawdź, co przechodzi przez barierę.
Co się właśnie stało?
Ta sama osłona zatrzymuje różne promieniowanie w różnym stopniu. Cząstki α są ciężkie i naładowane — traci je już kartka papieru. Elektrony β zatrzymuje kilkumilimetrowe aluminium. Fotony γ nie mają ładunku i przenikają najgłębiej — dopiero gruby ołów istotnie je osłabia.
Przenikliwość rośnie w kolejności:
α — jądra helu (kartka), β — elektrony (aluminium), γ — fotony (gruby ołów). Im mniejszy ładunek i masa, tym większy zasięg w materii.
Dawka a odległość:
Promieniowanie ze źródła punktowego rozchodzi się na coraz większą sferę, więc natężenie (a z nim dawka) maleje z kwadratem odległości:
Oddalenie 2× zmniejsza dawkę 4×, oddalenie 3× — aż 9×. Dlatego dystans jest jedną z najprostszych i najtańszych metod ochrony (obok czasu i osłony).
Po co Ci to na maturze:
Zadania jądrowe lubią pytać „czym osłonić" i „ile razy słabsza dawka po oddaleniu". Chwyt: zapamiętaj kolejność osłon (kartka → aluminium → ołów) i regułę — reszta to podstawienie liczb.
Zapamiętaj: α zatrzyma kartka, β — aluminium, γ — dopiero gruby ołów; a dawka maleje z kwadratem odległości ().
Najczęstsze pytania
›Co najlepiej osłania przed promieniowaniem γ?
Gruba warstwa materiału o dużej gęstości, np. ołów lub beton — γ jest najbardziej przenikliwe.
›Które promieniowanie jest najmniej przenikliwe?
Alfa (α) — zatrzymuje je kartka papieru czy naskórek, ale jest groźne po wniknięciu do organizmu.
›Jak odległość wpływa na dawkę?
Natężenie maleje z kwadratem odległości (∝1/d²), więc oddalenie się skutecznie zmniejsza dawkę.